Παράδοση
Η ξυλογλυπτική στην Κύπρο

Από τα πανάρχαια χρόνια η Κύπρος ήταν γνωστή για τα δάση της που κάλυπταν σχεδόν ολόκληρο το νησί. Ένεκα των πρώτων υλών, του ξύλου από τη μια και του χαλκού από την άλλη, υπήρξε πάντοτε τόπος έλξης για τους διάφορους γειτονικούς λαούς. Το ξύλο, ως πρώτη βασική ύλη, χρησίμευε για την κατα­σκευή καραβιών, γεωργι­κών και οικιακών εργαλεί­ων, καθώς και ως οικοδομι­κό υλικό και μορφή ενέρ­γειας.  

Με το πέρασμα των χρόνων ο άνθρωπος άρχισε να δημιουργεί με το ξύλο καλλιτεχνικά δημιουργήματα και έργα τέχνης, όπως ξύλινα αγάλμα­τα για την απεικόνιση των θεών του ή άλλων μορφών. Και τούτο, γιατί το ξύλο είναι ένα υλικό εύκολο στην ανάπλαση.

Το ξύλο στα χέρια των διαφόρων δημιουργών του, ανάλογα με την επο­χή και ανάλογα με το ιδεολογικό υπόβαθρα τους, άρχισε να μετατρέπεται σε μέσο έκφρασης και να παίρνει διάφορες μορφές. Τα θέματα πάντοτε από τον περίγυρο του σκαλιστή-καλλιτέχνη. Το ζωικό και φυτικό βασίλειο με τον πλούτο τους έδιναν τα πρώτα ερεθίσματα στις ευαίσθητες ψυχές των πρώτων μαστόρων.

Η αφαίρεση και ο συμβολισμός δίνουν διακοσμητικά στοιχεία που μαζί με γεωμετρικά σχήματα φτιάχνουν θαυμάσιες συνθέσεις. Τα βασικά σύμ­βολα στην κυπριακή ξυλογλυπτική είναι τα πουλιά (σύμβολο αγάπης και έρωτα), ο λύκος και το λιοντάρι (σύμβολα δύναμης), ο σταυρός (σύμβολο του καλού), τα κυπαρίσσια (σύμβολο της αθανασίας), οι μαργαρίτες ροζέττες (που συμβολίζουν τους κύκλους της ζωής), οι άγγελοι (που συμβολί­ζουν τους φύλακες προστάτες) κ.ά.

Η ξυλογλυπτική στην Κύπρο χωρίζεται σε δύο κατηγορίες:  

α) Εκκλησιαστική  
Η εκκλησιαστική ξυλογλυπτική ανθεί κυρίως από το 16ο αιώνα όταν καθιερώνεται το ψηλό ξυλόγλυπτο τέμπλο. Εδώ βλέπουμε τη δύναμη της έκφρασης στο ξύλο σε εικονοστάσια, προσκυνητάρια, δεσποτικούς θρό­νους, άμβωνες, μανουάλια, γυναικωνίτες, σκάμνους, ξύλινα εξαπτέρυγα, πόρτες και παράθυρα, καθώς και στη μικρογλυπτική, κ.α.

β) Κοσμική
Η κοσμική ξυλογλυπτική χωρίζεται σε δύο κατηγορίες, στην αστική και τη λαϊκή ή αγροτική ξυλογλυπτική.

  • Στην αστική ξυλογλυπτική περιλαμβάνονται όλα τα ξυλόγλυπτα είδη επίπλων που χρησιμοποιήθηκαν από τους ανθρώπους των πόλεων όπως κονσόλες, ερμάρια, τραπέζια, καρέκλες, πουρό, κ.ά.
  • Τη λαϊκή ή αγροτική ξυλογλυπτικής, με χαρακτηριστικά τον αυθορμητισμό και τον πηγαίο τρόπο έκφρασης, η έλλειψη αναλογιών, η αφέλεια. Σ' αυτή την κατηγορία εντάσσονται τα σεντούκια, οι καρκόλες, οι καρέκλες, τα ερμάρια, οι σουβάντζες, οι καθρέφτες, κ.ά. 


Τα αντικείμενα αυτά, ανάλογα με την κοινωνική τάξη του ιδιοκτήτη και ανάλογα με την περιοχή, ποικίλουν σε πλούτο μοτίβων και συνθέσεων και σε ποιότητα υλικών. Τα βασικά είδη ξυλείας που χρησιμοποιούνται είναι ο πεύκος, η καρυδιά και το κυπαρίσσι.

Το ξύλο χρησιμοποιείται, επίσης, για την κατασκευή γεωργικών και οικιακών εργαλείων όπως αλέτρια, άροτρα, βουκάνες, γουδιά, ζυγούς, γουπποσάνιδα, σκάφες, στρατούρια, φουρνόφτυαρα, αργαλειούς, κ.ά.

Στην ξυλογλυπτική υπάρχουν διάφορες τεχνικές όσον αφορά τη διακό­σμηση των διαφόρων μοτίβων:

  1. Εσώγλυφη: Η απλούστερη μορφή έκφρασης που αποδίδεται με άβα­φες χαρακιές πάνω στην επίπεδη επιφάνεια του ξύλου.
  2. Εξώγλυφη: Με την τεχνική αυτή σκαλίζονται τα διάφορα διακοσμητι­κά μοτίβα και στη συνέχεια αφαιρείται το φόντο.
  3. Ανάγλυφη: Με την τεχνική αυτή οι όγκοι των σχημάτων αποδίδονται με μειωμένη απεικόνιση του πραγματικού.
  4. Ολόγλυφη: Με την τεχνική αυτή οι όγκοι των σχημάτων αποδίδονται ομοιόμορφα προς όλες τις διαστάσεις και με σμίκρυνση της πραγματικής κλίμακας. 


Απαραίτητα εργαλεία στα χέρια του ξυλόγλυπτη είναι ο πάγκος, οι σφι­κτήρες, οι γωνιές, οι σημαδούρες, τα πριόνια, το ροκάνι, οι γλύφτες, οι δρούπιες, οι βέννες και το κοπάνι.

Με τη βιομηχανική επανάσταση οι ρυθμοί ανάπτυξης άλλαξαν και τα καταναλωτικά αγαθά άρχισαν να μας βομβαρδίζουν καθημερινά. Η μαζική παραγωγή των αγαθών μας κατακλύζει σε τέτοιο βαθμό με αποτέλεσμα καθετί που είναι μερικών χρόνων να είναι και παλιό και έξω από τη «γραμμή» και τη «μόδα». Σήμερα μέσα σ' αυτό το κλίμα όπου καθετί το χειροποίητο είναι «ακριβό» και «ασύμφορο», η Υπηρεσία Κυπριακής Χει­ροτεχνίας του Υπουργείου Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού ανέλα­βε την ευθύνη της αναβίωσης και της συντήρησης του χειροποίητου παραδοσιακού ξυλόγλυπτου που στην ουσία είναι η κληρονομιά που έφθασε μέσα από τους αιώνες στα χέρια μας.


Πηγή: Υπηρεσία Κυπριακής Χειροτεχνίας


Send to Facebook

Xρυσό βυζαντινό άγιο ποτήριο του 12ου-13ου αιώνα

Ένα χρυσό βυζαντινό άγιο ποτήριο με λατινική επιγραφή, του 12ου-13ου αιώνα, παρουσιάστηκε σήμερα από το Μουσείο της Ιεράς Μονής Κύκκου. Το ποτήριο έχει βάρος 194.39 γρ. και διαστάσεις 11,5 εκ. ύψος, 8,7 εκ. διάμετρο βάσης και 9 εκ. διάμετρο λεκανιδίου. Απαρτίζεται από...

29/09/2016 14:38

Τμήμα Αρχαιοτήτων

Φιάλη, κατασκευασμένη από ράβδους γυαλιού, λιωμένες πάνω σε σκούρα πράσινη βάση, όπως αυτές που κατασκευάζονταν στην Αίγυπτο και αποτελούν συνήθη ευρήματα σε νεκροταφεία Κοπτών, βρέθηκε στον Αρχαιολογικό Χώρο Κουρίου και πρόκειται πιθανόν για το αρχαιότερο μέχρι στιγμής παράδειγμα...

13/09/2016 19:16

Στυλιανός Λένας 1932-57

Ο Στυλιανός Λένας ήταν αγωνιστής και ήρωας της ΕΟΚΑ κατά την περίοδο της Αγγλικής αποικιοκρατίας στην Κύπρο. Γεννήθηκε στις 20 Ιουλίου του 1932 στα Χανδριά στους πρόποδες της Μαδαρής. Ήταν τέκνο του Χριστοφή και της Αθηνάς Λένα. Σε ηλικία 12 χρονών άφησε το χωριό του και πήγε να ζήσει με τον θείο του στην Λευκωσία. Στη Λευκωσία,...

07/09/2016 06:52

Τάσος Μάρκου 1936-1974

Ο Τάσος Μάρκου γεννήθηκε στη κωμόπολη Παραλιμνίου στις 18 Σεπτεμβρίου 1936. Ήταν το πρώτο παιδί του Μελή Μάρκου και της Μαρίας Ξιούρου. Λόγω των οικονομικών δυσκολιών και της φτώχιας που μάστιζε τότε τον αγροτικό πληθυσμό της Κύπρου, η οικογένεια Μάρκου μετακόμισε στην Αμμόχωστο,...

19/07/2016 07:10

Ψηφιδωτό Ρωμαϊκής Εποχής

«Μοναδικό ψηφιδωτό, που πρέπει να αναδειχθεί με το σωστό τρόπο», χαρακτήρισε σήμερα ο Υπουργός Μεταφορών, Επικοινωνιών και Έργων Μάριος Δημητριάδης το ψηφιδωτό Ρωμαϊκής Εποχής μήκους 19 Χ 4.60 μέτρα που αναπαριστά τους Άθλους του Ηρακλή και εντοπίστηκε κατά τη διάρκεια εργασιών για το αποχετευτικό σύστημα στη...

14/07/2016 16:29

Ευαγόρας Παπαχριστοφόρου 1937-57

Γεννήθηκε στις 20 Νοεμβρίου 1937, στο χωριό Κάτω Αμίαντος της επαρχίας Λεμεσού. Τελείωσε το δημοτικό του χωριού του και εργαζόταν ως ηλεκτροτεχνίτης στο μεταλλείο Αμιάντου και ήταν ιδρυτικό στέλεχος της ΣΕΚ Αμιάντου. Ήταν ενεργό μέλος από τις πρώτες πολεμικές επιχειρήσεις. Συμμετείχε στην ιστορική μάχη του Πεύκου μεταξύ Κυπερούντας...

10/06/2016 10:17

Μιχαλάκης Καραολής 1933-56

Ο Μιχαλάκης Καραολής ήταν το τέταρτο παιδί του Σάββα και της Παναγιώτας Καραολή. Όταν τελείωσε το δημοτικό σχολείο Παλαιχωρίου, συνέχισε στην Αγγλική Σχολή Λευκωσίας, όπου και αποφοίτησε το 1952. Στην συνέχεια διορίστηκε κυβερνητικός υπάλληλος και εργαζόταν στο Τμήμα του Φόρου Εισοδήματος. Παράλληλα, ασχολήθηκε με τον στίβο ως...

20/05/2016 09:45

Θεοδόσης Πιερίδης

Ο Θεοδόσης Πιερίδης γεννήθηκε το 1908 στο Τσέρι, το χωριό της μητέρας του Μαρίτσας. Ο πατέρας του Φίλιππος καταγόταν από το Δάλι. Ήταν αδελφός του γνωστού βραβευμένου πεζογράφου Γεωργίου Φιλίππου-Πιερίδη. Μεγάλωσε στην Ηλιούπολη του Καΐρου, όπου και τελείωσε το Εμπορικό της Αμπετείου Σχολής και το Γαλλικό Λύκειο. Από πολύ...

03/05/2016 06:50

Γλωσσολογία

Τα λάθη που κάνουμε καθημερινά στο γραπτό και τον προφορικό λόγο είναι αμέτρητα. Η ελληνική γλώσσα είναι από τις δυσκολότερες, εξ ου και το it's all greek to me! Μια έκφραση που χρησιμοποιούμε κι εμείς αντικαθιστώντας τα greek/ελληνικά βέβαια με τα... κινέζικα όταν δεν καταλαβαίνουμε κάτι. Μερικά λοιπόν μόνο από τα πιο συνηθισμένα...

03/04/2016 08:26

Aποτελούν εξαίσια πρότυπα των διαφόρων ρευμάτων της βυζαντινής και μεταβυζαντινής ζωγραφικής, από τον 11ο μέχρι και το 19ο αιώνα.

Το 1985, αποτελεί χρονιά σταθμό για την κυπριακή πολιτιστική παράδοση μιας και 10 εκκλησίες που βρίσκονται στο Τρόοδος, εντάχθηκαν στα Μνημεία Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της ΟΥΝΕΣΚΟ. Η σπουδαιότητα των τοιχογραφιών συνεισέφερε στο να συγκαταλεχθούν οι ναοί αυτοί στη λίστα των παγκοσμίων μνημείων...

04/02/2016 06:38

Ιωνάς Νικολάου 1937-56

Ο Ιωνάς Νικολάου ήταν απόφοιτος του δημοτικού σχολείου Γερίου και του Παγκυπρίου Γυμνασίου και εργαζόταν ως σχεδιαστής στον Οίκο Ιωάννου και Παρασκευαΐδη στο Ακρωτήρι και στη Λευκωσία. Είχε κλίση στη ζωγραφική, με ιδιαίτερη προτίμηση την προσωπογραφία. Αναμείχθηκε στον αγώνα της ΕΟΚΑ, όταν ήταν ακόμα μαθητής του...

28/01/2016 06:45

Πάφος

Το αρχαιότερο θέατρο της Κύπρου, το οποίο χρησιμοποιείτο ως χώρος παραστάσεων και άλλων θεαμάτων από το 300 π.Χ. μέχρι την τελική του καταστροφή από σεισμούς το 365 μ.Χ, αποκάλυψε στον αρχαιολογικό χώρο του Ελληνιστικού-Ρωμαϊκού θεάτρου της Νέας Πάφου, το οποίο αποτελεί Μνημείο Παγκόσμιας...

06/11/2015 16:05

Back to Top