Παράδοση
Τα ψηφιδωτά της Κύπρου

Η τέχνη του ψηφιδωτού είναι μια τέχνη αυτόνομη. Η πέτρα, το βότσαλο, η υαλόμαζα, έγιναν εδώ και πολλά χρόνια μέσα έκφρασης του τεχνίτη και γνώρισαν κατά καιρούς μια μοναδική, αξεπέραστη ακμή.

Τα πρώτα γνωστά ψηφιδωτά βρέθηκαν στην εγγύς Ανατολή, στη Μεσοποταμία και υπολογίζεται πως είναι του 3000 π.Χ.
Πρώτοι οι ΄Ελληνες, πριν την Αλεξανδρινή εποχή, ανέπτυξαν τα ψηφιδωτά σε ουσιώδη τέχνη. Αναφορές όμως στα ψηφιδωτά της Κύπρου πηγαίνουν πίσω στο 1563 όταν έγινε η πρώτη αναφορά σε μωσαϊκό δάπεδο στο παλάτι στη Σαλαμίνα από κάποιο περιηγητή. Δεν υπήρχε καμιά άλλη αναφορά για τα ψηφιδωτά της Κύπρου μέχρι τον 19ο αιώνα, όπου σποραδικές αλλά συνεχόμενες ανασκαφές έφερναν στην επιφάνεια ψηφιδωτά δάπεδα. Η εικόνα για τα ψηφιδωτά της Κύπρου άλλαξε όμως όταν από το 1960 και μετά, ανασκαφές έφεραν στην επιφάνεια τα υπέροχα ψηφιδωτά της Πάφου, του Κουρίου, της Σαλαμίνας, κ.ά. ΄Ετσι η Κύπρος, τουλάχιστον από τη Μεσο-Ρωμαϊκή εποχή ανακηρύσσεται σαν ένα από τα πιο σημαντικά κέντρα ψηφιδωτού της ανατολικής Μεσογείου.

Η Κύπρος καλύπτεται για την κατασκευή ψηφιδωτού από μια περίοδο περίπου 1000 χρόνων, από την Ελληνιστική περίοδο, τη Ρωμαϊκή, την πρωτο Χριστιανική και πρωτο Βυζαντινή περίοδο μέχρι τον 7ο αιώνα μ.Χ. όπου η Αραβική εισβολή έφερε την παρακμή της τέχνης αυτής στη Κύπρο.

Εξαιρετικής σημασίας ψηφιδωτά είναι αυτά της Παναγιάς Κανακαριάς στη Λυθράγκωμη που σώζονταν μέχρι το 1979. ΄Ηταν από τα λίγα απομεινάρια των ψηφιδωτών διακόσμησης των ναών πριν την εικονομαχία με μοναδικά εικονογραφικά χαρακτηριστικά. Αν και το παραδεισιακό τοπίο μέσα στο οποίο εικονίζεται η σύνθεση της Θεοτόκου μεταξύ των Αρχαγγέλων στα ψηφιδωτά της Κανακαριάς, δεν είναι ασυνήθιστο κατά τη προβυζαντινή περίοδο, η φωτεινή δόξα που περιβάλλει την ένθρονη Θεοτόκο με το Χριστό είναι εικονογραφικό στοιχείο μοναδικό κατά τη προβυζαντινή περίοδο και ανεπανάληπτο στον βυζαντινό κόσμο αργότερα. Τα ψηφιδωτά αυτά αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης για τους ζωγράφους και ψηφοθέτες του Βυζαντινού κόσμου, ιδιαίτερα της Κωνσταντινούπολης. Δυστυχώς τα ψηφιδωτά αυτά κατά την αφαίρεση τους, με βάρβαρο τρόπο, μετά την Τουρκική Εισβολή, καταστράφηκαν και όσα αποκολλήθηκαν από τη θέση τους σε υποφερτή κατάσταση, εξήχθηκαν και πουλήθηκαν λαθραία.

Μερικά χρόνια αργότερα εντοπίσθηκαν ορισμένα από τα ψηφιδωτά και η Κυπριακή Κυβέρνηση και η Εκκλησία της Κύπρου κίνησαν αγωγή στον κάτοχο τους. Τα ψηφιδωτά επεστράφησαν κατά το 1991 αλλά σημαντικά αλλοιωμένα. Τώρα εκτίθενται στο Βυζαντινό Μουσείο του Πολιτιστικού Κέντρου του Ιδρύματος Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄ στη Λευκωσία.
Η Υπηρεσία Κυπριακής Χειροτεχνίας σήμερα με τα δεδομένα της παράδοσης και τη σημερινή εξέλιξη της τεχνικής κατασκευής, συνεχίζει την αξιοποίηση του υλικού της ψηφίδας για να ξαναβρεί το ψηφιδωτό τη θέση του στο δάπεδο και στον τοίχο μέσα σε δημόσιους και ιδιωτικούς χώρους για να αποκτήσουν εσωτερικοί και εξωτερικοί χώροι χαρακτήρα αισθητικό και με κάποιο νόημα, μορφή και οντότητα. Μπορεί η Κύπρος μας να προσφέρει και πάλι ψηφιδωτά που να διαρκέσουν μέσα στο χρόνο. Υπάρχει η μακριά παράδοση, υπάρχουν τα υλικά που η φύση απλόχερα μας παρέχει, υπάρχει η γνώση. Δεν μένει παρά να πλάσει του τεχνίτη το χέρι.

Πηγή: Υπηρεσία Κυπριακής Χειροτεχνίας

Send to Facebook

"1099 κυπριακές παροιμίες και φράσεις"

Η γλώσσα είναι σαν ένα βαγόνι που τρέχει στις ράγες ενός σιδηροδρόμου εδώ και αιώνες, κάνοντας σταθμούς σε διάφορα μέρη, “φορτώνοντας” δώρα πολύτιμα, όπως τοπικές διαλέκτους και γλωσσικά ιδιώματα, χωρίς να υπάρχει συγκεκριμένος γεωγραφικός ή χρονικός προορισμός, και αυτό, επειδή η γλώσσα παραμένει ζωντανή, μετεξελίσσεται και...

19/04/2017 10:10

Xρυσό βυζαντινό άγιο ποτήριο του 12ου-13ου αιώνα

Ένα χρυσό βυζαντινό άγιο ποτήριο με λατινική επιγραφή, του 12ου-13ου αιώνα, παρουσιάστηκε σήμερα από το Μουσείο της Ιεράς Μονής Κύκκου. Το ποτήριο έχει βάρος 194.39 γρ. και διαστάσεις 11,5 εκ. ύψος, 8,7 εκ. διάμετρο βάσης και 9 εκ. διάμετρο λεκανιδίου. Απαρτίζεται από...

29/09/2016 14:38

Τμήμα Αρχαιοτήτων

Φιάλη, κατασκευασμένη από ράβδους γυαλιού, λιωμένες πάνω σε σκούρα πράσινη βάση, όπως αυτές που κατασκευάζονταν στην Αίγυπτο και αποτελούν συνήθη ευρήματα σε νεκροταφεία Κοπτών, βρέθηκε στον Αρχαιολογικό Χώρο Κουρίου και πρόκειται πιθανόν για το αρχαιότερο μέχρι στιγμής παράδειγμα...

13/09/2016 19:16

Στυλιανός Λένας 1932-57

Ο Στυλιανός Λένας ήταν αγωνιστής και ήρωας της ΕΟΚΑ κατά την περίοδο της Αγγλικής αποικιοκρατίας στην Κύπρο. Γεννήθηκε στις 20 Ιουλίου του 1932 στα Χανδριά στους πρόποδες της Μαδαρής. Ήταν τέκνο του Χριστοφή και της Αθηνάς Λένα. Σε ηλικία 12 χρονών άφησε το χωριό του και πήγε να ζήσει με τον θείο του στην Λευκωσία. Στη Λευκωσία,...

07/09/2016 06:52

Τάσος Μάρκου 1936-1974

Ο Τάσος Μάρκου γεννήθηκε στη κωμόπολη Παραλιμνίου στις 18 Σεπτεμβρίου 1936. Ήταν το πρώτο παιδί του Μελή Μάρκου και της Μαρίας Ξιούρου. Λόγω των οικονομικών δυσκολιών και της φτώχιας που μάστιζε τότε τον αγροτικό πληθυσμό της Κύπρου, η οικογένεια Μάρκου μετακόμισε στην Αμμόχωστο,...

19/07/2016 07:10

Ψηφιδωτό Ρωμαϊκής Εποχής

«Μοναδικό ψηφιδωτό, που πρέπει να αναδειχθεί με το σωστό τρόπο», χαρακτήρισε σήμερα ο Υπουργός Μεταφορών, Επικοινωνιών και Έργων Μάριος Δημητριάδης το ψηφιδωτό Ρωμαϊκής Εποχής μήκους 19 Χ 4.60 μέτρα που αναπαριστά τους Άθλους του Ηρακλή και εντοπίστηκε κατά τη διάρκεια εργασιών για το αποχετευτικό σύστημα στη...

14/07/2016 16:29

Ευαγόρας Παπαχριστοφόρου 1937-57

Γεννήθηκε στις 20 Νοεμβρίου 1937, στο χωριό Κάτω Αμίαντος της επαρχίας Λεμεσού. Τελείωσε το δημοτικό του χωριού του και εργαζόταν ως ηλεκτροτεχνίτης στο μεταλλείο Αμιάντου και ήταν ιδρυτικό στέλεχος της ΣΕΚ Αμιάντου. Ήταν ενεργό μέλος από τις πρώτες πολεμικές επιχειρήσεις. Συμμετείχε στην ιστορική μάχη του Πεύκου μεταξύ Κυπερούντας...

10/06/2016 10:17

Μιχαλάκης Καραολής 1933-56

Ο Μιχαλάκης Καραολής ήταν το τέταρτο παιδί του Σάββα και της Παναγιώτας Καραολή. Όταν τελείωσε το δημοτικό σχολείο Παλαιχωρίου, συνέχισε στην Αγγλική Σχολή Λευκωσίας, όπου και αποφοίτησε το 1952. Στην συνέχεια διορίστηκε κυβερνητικός υπάλληλος και εργαζόταν στο Τμήμα του Φόρου Εισοδήματος. Παράλληλα, ασχολήθηκε με τον στίβο ως...

20/05/2016 09:45

Θεοδόσης Πιερίδης

Ο Θεοδόσης Πιερίδης γεννήθηκε το 1908 στο Τσέρι, το χωριό της μητέρας του Μαρίτσας. Ο πατέρας του Φίλιππος καταγόταν από το Δάλι. Ήταν αδελφός του γνωστού βραβευμένου πεζογράφου Γεωργίου Φιλίππου-Πιερίδη. Μεγάλωσε στην Ηλιούπολη του Καΐρου, όπου και τελείωσε το Εμπορικό της Αμπετείου Σχολής και το Γαλλικό Λύκειο. Από πολύ...

03/05/2016 06:50

Γλωσσολογία

Τα λάθη που κάνουμε καθημερινά στο γραπτό και τον προφορικό λόγο είναι αμέτρητα. Η ελληνική γλώσσα είναι από τις δυσκολότερες, εξ ου και το it's all greek to me! Μια έκφραση που χρησιμοποιούμε κι εμείς αντικαθιστώντας τα greek/ελληνικά βέβαια με τα... κινέζικα όταν δεν καταλαβαίνουμε κάτι. Μερικά λοιπόν μόνο από τα πιο συνηθισμένα...

03/04/2016 08:26

Aποτελούν εξαίσια πρότυπα των διαφόρων ρευμάτων της βυζαντινής και μεταβυζαντινής ζωγραφικής, από τον 11ο μέχρι και το 19ο αιώνα.

Το 1985, αποτελεί χρονιά σταθμό για την κυπριακή πολιτιστική παράδοση μιας και 10 εκκλησίες που βρίσκονται στο Τρόοδος, εντάχθηκαν στα Μνημεία Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της ΟΥΝΕΣΚΟ. Η σπουδαιότητα των τοιχογραφιών συνεισέφερε στο να συγκαταλεχθούν οι ναοί αυτοί στη λίστα των παγκοσμίων μνημείων...

04/02/2016 06:38

Ιωνάς Νικολάου 1937-56

Ο Ιωνάς Νικολάου ήταν απόφοιτος του δημοτικού σχολείου Γερίου και του Παγκυπρίου Γυμνασίου και εργαζόταν ως σχεδιαστής στον Οίκο Ιωάννου και Παρασκευαΐδη στο Ακρωτήρι και στη Λευκωσία. Είχε κλίση στη ζωγραφική, με ιδιαίτερη προτίμηση την προσωπογραφία. Αναμείχθηκε στον αγώνα της ΕΟΚΑ, όταν ήταν ακόμα μαθητής του...

28/01/2016 06:45

Back to Top