Παρασκευή Κιννή, Παναγιώτης Κουής
Κλιματική Αλλαγή και Επεισόδια Καταιγίδων Σκόνης της Ερήμου στην Κύπρο

Πρόσφατες εκθέσεις επιστημονικών οργανισμών, όπως η Επιτροπή Lancet 2015 για την Υγεία και την Κλιματική Αλλαγή και η Διακυβερνητική Ομάδα για την Κλιματική Αλλαγή, κατατάσσουν το συνεχιζόμενο φαινόμενο της υπερθέρμανσης του πλανήτη ως μια από τις σημαντικότερες παγκόσμιες απειλές για την υγεία στον 21ο αιώνα.

Ειδικότερα, για την περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, αυτές οι αναφορές υπογραμμίζουν την ανησυχητική επίδραση της κλιματικής αλλαγής στην αύξηση των μέσων θερμοκρασιών, στη μείωση της βροχόπτωσης, την απερήμωση και την αυξανόμενη συχνότητα και ένταση των καταιγίδων σκόνης της ερήμου.

Κατά την προηγούμενη δεκαετία (1998-2008), η συχνότητα των καταιγίδων σκόνης της ερήμου στην Κύπρο αυξήθηκε με μέσο ρυθμό περίπου 2 ημέρες σκόνης ετησίως και σύμφωνα με τις προβλέψεις κλιματικών μοντέλων η τάση αυτή θα συνεχιστεί (Achilleos, J Air Waste Manag Assoc 2014).

Οι καταιγίδες σκόνης της ερήμου προκαλούνται από την ανύψωση σημαντικών ποσοτήτων μικρών σωματιδίων από ξηρές, άνυδρες ή ημι-άνυδρες περιοχές λόγω ισχυρών στροβιλωδών ανέμων. Αυτά τα σωματίδια διασπείρονται ομοιόμορφα στην ατμόσφαιρα και ανάλογα με τους επικρατούντες ανέμους μεταφέρονται σε μεγάλες αποστάσεις.

Η δημιουργία καταιγίδων σκόνης ευνοείται από τρεις προϋποθέσεις: την παρουσία σκόνης, ισχυρών ανέμων και χαμηλής κάλυψης (από βλάστηση) της επιφάνειας του εδάφους. Οι καταιγίδες σκόνης μπορεί να ταξιδεύσουν χιλιάδες χιλιόμετρα προς όλες τις χώρες και ηπείρους, μεταφέροντας ταυτόχρονα και άλλους ρύπους που συναντούν κατά την πορεία τους και τελικά αποθέτουν τα αιωρούμενα σωματίδια μακριά από την προέλευσή τους. Όπως αναμένεται, οι κατοικημένες περιοχές δίπλα από ερήμους ή ημι-άνυδρες περιοχές αντιμετωπίζουν πολύ συχνότερα καταιγίδες σκόνης.

Τέτοια παραδείγματα αποτελούν μεγάλες πόλεις της Άπω Ανατολής (π.χ. Πεκίνο, Σαγκάη, Σεούλ) που βρίσκονται σε κοντινή απόσταση από μεγάλες ερήμους της Μογγολίας και της κεντρικής Ασίας, οι νοτιοδυτικές πολιτείες των ΗΠΑ (Καλιφόρνια, Νέο Μεξικό, Τέξας, Αριζόνα ) που βρίσκονται σε μεγάλες πεδιάδες της Βόρειας Αμερικής και φυσικά η περιοχή της Μεσογείου με χώρες όπως η Κύπρος που εκτίθεται σε νότιους και ανατολικούς ανέμους που μεταφέρουν σκόνη από τη Σαχάρα και την Αραβική Χερσόνησο αντίστοιχα.

Η περιοχή της Μεσογείου αναμένεται να επηρεαστεί εντονότερα από την κλιματική αλλαγή, καθώς κλιματολογικά μοντέλα προβλέπουν ότι η μέση ετήσια θερμοκρασία τα επόμενα 100 χρόνια θα αυξηθεί περαιτέρω κατά 2,2 έως 5,1 βαθμούς Κελσίου. Παρόμοια, την ίδια περίοδο, η μέση ετήσια βροχόπτωση αναμένεται να μειωθεί μεταξύ -4% και -27% (Διεθνής Επιτροπή 2013 για την Αλλαγή του Κλίματος).

Οι μεγάλες ξηρασίες στην περιοχή, η υπερβόσκηση των βοσκοτόπων, η αποψίλωση των δασών και οι συχνές, μεγάλης κλίμακας πυρκαγιές θα δημιουργήσουν συνθήκες που θα ευνοήσουν τη μεγαλύτερη συχνότητα και ένταση των καταιγίδων της σκόνης. Η μείωση της βροχόπτωσης στην περιοχή της Μεσογείου αναμένεται να επηρεάσει αρνητικά την υγρασία του εδάφους, οδηγώντας έτσι σε συσσωρευμένα σωματίδια στο έδαφος που μπορεί να μεταφέρονται εύκολα από τον άνεμο, ενώ η μείωση της βλάστησης θα οδηγήσει τελικά στη μείωση της καλυμμένης επιφάνειας της γης (Yang, Atmospheric Environ 2007).

Πολλές ανεπιθύμητες επιπτώσεις στην υγεία έχουν μέχρι σήμερα συνδεθεί με τις καταιγίδες σκόνης ερήμου, όπως η επιδείνωση των αλλεργικών και ασθματικών ασθενών καθώς και των ασθενών με χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια και καρδιαγγειακά νοσήματα.

Στις ιδιαίτερα ευάλωτες ομάδες συμπεριλαμβάνονται επίσης οι ηλικιωμένοι ως αποτέλεσμα της φυσιολογικής έκπτωσης και επιδείνωσης του ανοσοποιητικού τους συστήματος και τα μικρά παιδιά λόγω της ανωριμότητας των αμυντικών μηχανισμών του οργανισμού και της αναπνευστικής τους λειτουργίας.

Παρόλο που οι ακριβείς βιολογικοί μηχανισμοί της τοξικής δράσης της σκόνης της ερήμου παραμένουν ασαφείς και απαιτούν περαιτέρω διερεύνηση, οι επιπτώσεις στην υγεία από τις καταιγίδες σκόνης αποδίδονται κύρια στα ανόργανα και οργανικά συστατικά της σκόνης που μπορούν να εισέλθουν στο ανθρώπινο σώμα μέσω της αναπνευστικής οδού.

Τα αιωρούμενα σωματίδια με αεροδυναμική διάμετρο μικρότερη των 10 μικρομέτρων (PM10) και μικρότερη από 2,5 μικρόμετρα (PM2.5) μπορούν να διεισδύσουν βαθιά στο αναπνευστικό σύστημα και να προκαλέσουν φλεγμονή και οξειδωτικό στρες, ενώ ποικίλοι μικροβιακοί και μυκητιασικοί οργανισμών που μεταφέρονται με τη σκόνη μπορεί να οδηγήσουν σε λοιμώξεις του αναπνευστικού συστήματος. (Schweitzer M, Environ Res, 2018).

Ερευνητικά δεδομένα από την Κύπρο δείχνουν ότι οι αυξημένες συγκεντρώσεις των PM10 κατά τη διάρκεια καταιγίδων σκόνης της ερήμου σχετίζονται με αυξημένα ποσοστά θνησιμότητας (Neophytou, J. Expo. Sci. Environ. Epidemiol. 2013) και αυξημένα ποσοστά ενδο-νοσοκομειακής νοσηλείας λόγω καρδιο-αναπνευστικών προβλημάτων (Middleton, Environ. Health, 2008).

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ανταποκρινόμενη στην επιτακτική ανάγκη προστασίας των ευπαθών και ευαίσθητων ομάδων του πληθυσμού στις εκτεθειμένες περιοχές, χρηματοδοτεί το πρόγραμμα LIFE ΜΗΔΕΙΑ («Μείωση των Επιδράσεων των Καταιγίδων Σκόνης της Ερήμου στην Υγεία Υιοθετώντας Στρατηγικές Μείωσης της Έκθεσης ») σε μια προσπάθεια να στηρίξει την ανάπτυξη και υλοποίηση μιας στρατηγικής προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και τα επεισόδια καταιγίδων σκόνης με δυνατότητα εφαρμογής σε όλες τις χώρες της Μεσογείου και της Νότιας Ευρώπης.

Μια διεπιστημονική κοινοπραξία οκτώ φορέων-εταίρων από την Κύπρο, Ελλάδα και Ισραήλ έχει συνενώσει τις δυνάμεις της στο δίκτυο του προγράμματος MEDEA με συντονιστή την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κύπρου. Το πρόγραμμα ξεκίνησε το Σεπτέμβριο 2017, θα ολοκληρωθεί το 2021 και αναμένεται να δημιουργήσει πολύ ενδιαφέροντα νέα δεδομένα και συμπεράσματα.

Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το πρόγραμμα LIFE ΜΗΔΕΙΑ μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα του προγράμματος (https://www.life-medea.eu/).

Παρασκευή Κιννή, Παναγιώτης Κουής
Ειδικοί επιστήμονες
LIFE MEDEA
Ιατρική Σχολή
Πανεπιστήμιο Κύπρου

Send to Facebook

Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού

Η υποβολή της έκθεσης του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για την Κύπρο στα πλαίσια των καλών του υπηρεσιών αποτελεί ένα σημαντικό γεγονός που καταδεικνύει την κατάσταση του Κυπριακού την περίοδο 21 Μαϊου 2018 έως 5 Οκτωβρίου 2018. Η έκθεση είναι σημαντική γιατί σε αυτήν περιλαμβάνονται τα αποτελέσματα των συναντήσεων που είχε η ειδική...

17/10/2018 12:43

Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού

Η δραστηριοποίηση του πλοίου - γεωτρύπανου στην νοτιοανατολική Μεσόγειο βρίσκεται προ των πυλών και η διαδικασία για την πρώτη του γεώτρηση, εν μέσω πολλών αναβολών λόγω κυρίως έλλειψης τεχνογνωσίας από το τοπικό προσωπικό. Οι προθέσεις της Τουρκίας καθίστανται πλέον προφανείς, ειδικά αν αναλογιστούμε την ανακοίνωση αγοράς...

07/11/2018 11:48

Θεόδωρου Μάντη

Αντιλαμβανόμενες τον έντονο ανταγωνισμό που επικρατεί σήμερα στον επιχειρηματικό κόσμο, πληθώρα εταιρειών έχει προχωρήσει στην προσφορά ενός ευρέως φάσματος Παροχών σε Είδος (χρήση εταιρικών και ιδιωτικών αυτοκινήτων, σχέδια αγοράς μετοχών, χρήση περιουσιακών στοιχείων, γεύματα, δώρα, έξοδα μετεγκατάστασης, ταξίδια, κ.α), αποσκοπώντας...

12/10/2018 07:46

Λάμπρος Λάμπρου

Για να χρησιμοποιήσουμε μια πολύ γνωστή ρήση των στελεχών του ΔΗΣΥ και της κυβέρνησης, ο καθένας πρέπει να κρίνεται από το αποτέλεσμα της πολιτικής του.  Ποιο είναι το αποτέλεσμα των πολιτικών της κυβέρνησης όσον αφορά το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας; Το κόστος ανεβαίνει συνεχώς, δεν υπάρχει στον ορίζοντα καμία προοπτική...

09/10/2018 12:34

Σάβια Ορφανίδου

Ανήκω στη γενιά των Κυπρίων που δεν έχουν χαρεί μια ελεύθερη πατρίδα. Στον πολιτικό χώρο του Δημοκρατικού Συναγερμού, έχουμε μεγαλώσει με πρώτη και ασυμβίβαστη αρχή μας, τον τερματισμό της τουρκικής κατοχής και διαίρεσης της πατρίδας μας, στο πλαίσιο μιας λογικής και βιώσιμης λύσης. Όλα αυτά τα χρόνια έκανα συνειδητή μου...

08/10/2018 13:41

Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού

Ελάχιστα μόνο εικοσιτετράωρα πριν από το δημοψήφισμα στα Σκόπια για την αποδοχή της Συμφωνίας των Πρεσπών, εντείνεται η εκστρατεία του στρατοπέδου του Πρωθυπουργού της χώρας Ζόραν Ζάεφ για την υπερψήφιση της Συμφωνίας, η οποία έχει διχάσει τόσο τα Σκόπια όσο και την Ελλάδα. Οι τάσεις και εκφάνσεις αλυτρωτισμού συνεχίζονται...

28/09/2018 06:33

Δρ Αντώνη Στ. Στυλιανού

Η αναφορά της Γενικής Συνέλευσης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών που ζητήθηκε από την Δημοκρατία του Μαυρικίου εναντίον του Ηνωμένου Βασιλείου για το ζήτημα που αφορά το αρχιπέλαγος Τσάγκος στον Ινδικό Ωκεανό εξετάστηκε πρόσφατα από το Διεθνές Δικαστήριο με έδρα την Χάγη. Κατά την διάρκεια των προφορικών παραστάσεων ενώπιον...

11/09/2018 10:53

Στέλιου Κυθρεώτη

  Παιδεία: Nα γιατί δεν είμαστε στο πλευρό σας, φίλοι εκπαιδευτικοί, για την ακρίβεια, μας ενοχλεί που δεν κατανοείτε το γιατί...Του Στέλιου Κυθρεώτη Μεγάλος σάλος γίνεται τις τελευταίες μέρες με την Παιδεία και τον «εξορθολογισμό» που εισηγείται η κυβέρνηση. Στα χαρακώματα οι εκπαιδευτικοί γιατί «χάνουν τα κεκτημένα...

29/08/2018 09:22

Κώστας Μαυρίδης

Πριν μήνες, αναλύαμε την πρωτόγνωρη απόφαση της Τουρκίας να αποσύρει τον χρυσό (29 τόνους) που διατηρούσε στις ΗΠΑ ως αποθεματικά. Περιγράψαμε την κίνηση ως προληπτική ενόψει στοιχείων των ΗΠΑ που ενοχοποιούν τον Ερντογανικό περίγυρο. Οι πρόσφατες κυρώσεις των ΗΠΑ σε δύο Υπουργούς του Ερντογάν με κατάσχεση των περιουσιακών...

14/08/2018 07:06

Ανδρέα Δημητριάδη

Οι ενδείξεις γύρω από την φετινή τουριστική κίνηση πιστοποιούν ότι η δουλειά και οι ενέργειες προηγούμενων χρόνων έχουν αρχίσει σταδιακά να αποδίδουν καρπούς. Αδιαμφισβήτητα, οι επενδύσεις τόσο στην ξενοδοχειακή βιομηχανία όσο και άλλα μεγάλα αναπτυξιακά έργα έπαιξαν καθοριστικό ρόλο ώστε η Κύπρος όχι απλώς να αντέχει...

26/07/2018 10:25

Λευτέρης Χριστοφόρου

Πιστεύω ακράδαντα ότι η ψυχή κάθε χώρας και οι ρίζες της βρίσκονται στην Ύπαιθρο, βρίσκονται στην Περιφέρεια, βρίσκονται εκεί όπου συνεχίζουν να δραστηριοποιούνται οι Αγρότες μας. Όση βιομηχανία, όση ανάπτυξη και να έχει κάποια χώρα εάν δεν έχει τον ζωτικό Αγροτικό Τομέα, είναι καταδικασμένη σε αργό θάνατο, είναι ελλειμματική...

22/06/2018 12:04

Αλέξανδρος Ελευθερίου

Με αφορμή τη σύλληψη των 2 κυβερνητικών ιατρών, φάνηκε στο προσκήνιο το ζήτημα αποποινικοποίησης της ιατρικής πράξης. Υπάρχει σχετική σύγχυση στον τρόπο προώθησης του αιτήματος των ιατρών. Αφενός, διευκρινίζουν στις δηλώσεις τους ότι δεν ζητούν ιατρική ασυλία. Αφετέρου, από τη γραπτή λίστα των 13 αιτημάτων που προωθήθηκε στα...

22/05/2018 07:47

Back to Top