Νίκου Α. Ρολάνδη
Σκιά θανάτου

Η Συνθήκη Εγγυήσεως και η Συνθήκη Συμμαχίας υπεγράφησαν στις 16 Αυγούστου 1960, μαζί με τη Συνθήκη Εγκαθιδρύσεως της Κυπριακής Δημοκρατίας. Σύμφωνα με το Άρθρο 181 του Συντάγματος οι δύο Συνθήκες «κέκτηνται συνταγματικήν ισχύν», ενώ το Άρθρο 182 του Συντάγματος τις καθιστά θεμελιώδη άρθρα του Συντάγματος, τα οποία «δεν δύνανται καθ’ οιανδήποτε τρόπον να τροποποιηθώσι δια μεταβολής, προσθήκης ή καταργήσεως». Τις πιο πάνω Συνθήκες συνυπέγραψαν με την Κυπριακή Δημοκρατία το Βασίλειο της Ελλάδος και η Τουρκική Δημοκρατία. Η Μεγάλη Βρετανία υπέγραψε μόνο τη Συνθήκη Εγγυήσεως.

Το άρθρο IV της Συνθήκης Εγγυήσεως προνοεί πως σε περίπτωση παραβάσεως των όρων της Συνθήκης και αν δεν επιτευχθή κοινή ή συντονισμένη δράση, κάθε μια από τις εγγυήτριες δυνάμεις επιφυλάσσει στον εαυτό της το δικαίωμα να αναλάβει δράση «με μόνο σκοπό την επαναφορά της κατάστασης που δημιούργησε η Συνθήκη». Το άρθρο IV της Συνθήκης Συμμαχίας προνοεί την δημιουργία της ΕΛΔΥΚ και της ΤΟΥΡΔΥΚ, οι οποίες αναλαμβάνουν «να αντιστέκονται σε επίθεση η εισβολή άμεση ή έμμεση κατά της ανεξαρτησίας και της εδαφικής ακεραιότητας της Δημοκρατίας».

Με λίγα λόγια, το 1959 έληξε ο ένδοξος μεν, αλλά απρογραμμάτιστος αγώνας 1955-1959 της Κύπρου. Οι νέοι της Κύπρου πολέμησαν και θυσιάστηκαν με απαράμιλλο θάρρος για την ένωση με την Ελλάδα και για την ελευθερία. Τα πράγματα όμως δεν πήγαν καλά. Ήταν σαφές πως οδηγούμασταν σε διχοτόμηση ή πλήρη καταστροφή. Και έτσι δεχτήκαμε, με τη δική μας υπογραφή, την κουτσουρεμένη ανεξαρτησία του 1960, με δυο σοβαρά μειονεκτήματα:

  • Οι τουρκοκύπριοι από «μειονότητα» αναβαθμίστηκαν σε «κοινότητα» με κατοχυρωμένα ισχυρά δικαιώματα και βέτο.
  • Ο τουρκικός στρατός πάτησε το πόδι του στην Κύπρο, για πρώτη φορά μετά από σχεδόν ένα αιώνα, στη βάση δυό σιδηρόφρακτων Συνθηκών.


Έτσι δημιουργήσαμε μια «σκιά θανάτου», σαν Δαμόκλεια σπάθη, πάνω από το κεφάλι μας, για να αποφύγουμε τον θάνατο τον ίδιο.

Από το 1960 μέχρι το 1974 δεν πολιτευθήκαμε συνετά, ούτε εμείς ούτε οι τουρκοκύπριοι. Σταδιακά αρχίσαμε να διαλύουμε την Κυπριακή Δημοκρατία, μέχρις ότου με το πραξικόπημα του 1974 οι έλληνες της δώσαμε τη χαριστική βολή. Άνοιξε έτσι η πόρτα των Συνθηκών του 1960 για τουρκική εισβολή.

Τον Μάρτη του 1978 διορίσθηκα Υπουργός των Εξωτερικών. Κάναμε τότε αρκετές προσφυγές στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών για καταδίκη της εισβολής και κατοχής. Ήμουν επικεφαλής της Κυπριακής Αντιπροσωπείας και είχα επίσης μαζί μου τους Γλαύκο Κληρίδη (ΔΗΣΥ), Εζεκία Παπαϊωάννου (ΑΚΕΛ), Αλέκο Μιχαηλίδη ή Αλέξη Γαλανό (ΔΗΚΟ) και Βάσο Λυσσαρίδη (ΕΔΕΚ). Τα πράγματα δεν ήταν καθόλου εύκολα.

Η δική μας έντονη θέση ήταν, μεταξύ άλλων, πως η εισβολή ήταν αντίθετη με το Άρθρο 2(4) του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, πως η φράση «να αναλάβει δράση» στη Συνθήκη Εγγυήσεως σήμαινε πολιτική και όχι στρατιωτική δράση και πως οι εγγυήτριες δυνάμεις, αν είχαν κάποιο δικαίωμα (που δεν το αναγνωρίζαμε), ήταν για να επαναφέρουν την συνταγματική τάξη και όχι για να κατακτήσουν την Κύπρο.

Ο τουρκικός αντίλογος ήταν πως εφόσον τα Ηνωμένα Έθνη απεδέχθησαν την Κυπριακή Δημοκρατία ως μέλος, απεδέχθησαν αυτόματα και τις Συνθήκες του 1960 που αποτελούν μέρος του Συντάγματος της, πως η «δράση» θα μπορούσε να είναι μόνο στρατιωτική, εξου και η ΕΛΔΥΚ και η ΤΟΥΡΔΥΚ και πως αν θέλαμε μόνο αποκατάσταση της συνταγματικής τάξης θα έπρεπε οι τούρκοι να καταλάβουν και την υπόλοιπη Κύπρο για να ελέγξουν τους πραξικοπηματίες και να την επιτύχουν.

Οι Τούρκοι επικαλούντο επίσης κατ’ επανάληψη την ομιλία του Μακαρίου της 19ης Ιουλίου 1974 στο Συμβούλιο Ασφαλείας, με την οποία ο Μακάριος χαρακτήρισε, σε πολλά σημεία του κειμένου, το πραξικόπημα ως «ελληνική εισβολή στην Κύπρο, οι συνέπειες της οποίας πλήττουν ολόκληρο τον Κυπριακό λαό, έλληνες και τούρκους». «Εφ’ όσον λοιπόν η Ελλάδα εισέβαλε στην Κύπρο, και εκινδύνευαν και οι τούρκοι της Κύπρου, σύμφωνα με τον Μακάριο, εμείς τι έπρεπε να κάνουμε;» - έλεγαν οι τούρκοι.

Ατέλειωτα επιχειρήματα και αντιπαραθέσεις. Το γεγονός είναι πως η διεθνής κοινότητα, μελετώντας όλα όσα προηγήθησαν ποτέ δεν δέχθηκε πλήρως τις ελληνοκυπριακές θέσεις. Αυτό αντανακλάται και στα χλιαρά ψηφίσματα στα 43 χρόνια από το 1974 μέχρι σήμερα.

Ο Νίκος Αναστασιάδης παρέλαβε τη σκυτάλη της προεδρίας σε μια πολύ δύσκολη περίοδο. Στον τομέα της οικονομίας παρέλαβε καμένη γη και κατόρθωσε να την ανορθώσει. Σχετικά με το κυπριακό, την ώρα που έπαιρνε τη σκυτάλη, 40 χρόνια μετά το 1974, το τρένο της λύσης είχε ήδη αναχωρήσει από τον σταθμό. Έπρεπε να αρχίσει να τρέχει ξοπίσω του.

Ο πρόεδρος μαζί με την ελληνική κυβέρνηση προσπάθησαν να εξαλείψουν την «Σκιά του θανάτου», τις Συνθήκες του 1960. Δυστυχώς όμως οι Συνθήκες είναι πολύ βαθύριζες και αποτελούν Θεμελιώδη Άρθρα του Κυπριακού Συντάγματος. Μονομερής χαρακτηρισμός των Συνθηκών ως «αναχρονιστικών» δεν οδηγεί πουθενά. Άλλωστε αυτό δημιουργεί επιχείρημα για να διαγράψει, με την ίδια λογική, μονομερώς και η Τουρκία τη Συνθήκη της Λωζάνης του 1923 ως αναχρονιστική και να εισβάλει στα νησιά του Αιγαίου.

Όλοι οι Γενικοί Γραμματείς των Ηνωμένων Εθνών υπήρξαν πολύ προσεκτικοί επί του θέματος του Στρατού και των Εγγυήσεων. Κανείς δεν εισηγήθη άμεση κατάργηση. Την ίδια τακτική ακολούθησαν και οι κατά καιρούς κυπριακές κυβερνήσεις.

Ο Antonio Guterres έκανε μια σοβαρή προσπάθεια προς την κατεύθυνση αυτή. Στο πλαίσιο του της 4ης Ιουλίου 2017, εισηγείται «τερματισμό του μονομερούς δικαιώματος επέμβασης και τερματισμό της Συνθήκης Εγγυήσεως». Από την άλλη όμως δεν εισηγείται κατάργηση της Συνθήκης Συμμαχίας βάσει της οποίας η ΕΛΔΥΚ και η ΤΟΥΡΔΥΚ μπορούν να επέμβουν στρατιωτικά. Έτσι δημιουργείται κάποια ασάφεια. Προτρέπει «γρήγορη μείωση των στρατευμάτων σε χαμηλό επίπεδο και μετά στους αριθμούς του 1960» (950 και 650 άνδρες αντίστοιχα) και συζήτηση σε ανώτατο επίπεδο αν και πότε θα φύγουν τα στρατεύματα.

Στις 18 του Δεκέμβρη 2015 προσκληθήκαμε, εγώ και η σύζυγος μου Λέλια, σε φιλικό δείπνο από τον παλιό μου φίλο Mustafa Akinci, στην παρουσία δύο φίλων και των συζύγων τους. Είχα και μια ιδιαίτερη, ανεπίσημη κουβέντα 10-15 περίπου λεπτών με τον Mustafa.

Για το θέμα των εγγυήσεων και του στρατού μου είπε με σαφήνεια πως άμεση και απόλυτη κατάργηση απορρίπτεται και από την Άγκυρα και από τον ίδιο. Επικαλέσθηκε τα γεγονότα του παρελθόντος. Συζήτησα το θέμα μαζί του και κατέληξα στο συμπέρασμα πως ο Mustafa θα μπορούσε ίσως να συζητήσει το όλο ζήτημα πάνω στην ακόλουθη βάση:

  1. Να αποχωρήσει σταδιακά, σε 1-2 χρόνια, ο τουρκικός στρατός (40,000 στρατιώτες)
  2. Να παραμείνει η ΕΛΔΥΚ και η ΤΟΥΡΔΥΚ, για μια αρχική περίοδο 12 χρόνων, με 1000 άνδρες η κάθε μια και να στρατοπεδεύσουν στις αντίστοιχες πολιτείες.
  3. Να παραμείνει και η UNFICYP με 1000 άνδρες, εφόσον παραμένουν η ΕΛΔΥΚ και η ΤΟΥΡΔΥΚ.
  4. Σε περίπτωση σοβαρής παραβίασης της ειρήνης και ασφάλειας στην μια από τις δύο πολιτείες ή αντίστοιχη δύναμη να μπορεί να επεμβαίνει προς αποκατάσταση της ειρήνης και τάξης.
  5. Η ΕΛΔΥΚ να δικαιούται να επεμβαίνει μόνο στην ελληνοκυπριακή πολιτεία και η ΤΟΥΡΔΥΚ μόνο στην τουρκοκυπριακή πολιτεία.
  6. Αν και όταν επεμβαίνει η ΕΛΔΥΚ ή η ΤΟΥΡΔΥΚ θα επεμβαίνει μαζί της και η UNFICYP για προστασία των πολιτών της άλλης κοινότητας που ζουν εκεί.
  7. Μετά τα 12 χρόνια η ΕΛΔΥΚ και η ΤΟΥΡΔΥΚ να αποχωρήσουν, νοουμένου πως θα υπάρξει σχετικό ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας, που θα συνέρχεται κάθε χρόνο για τον σκοπό αυτό.
  8. Ανεξάρτητα από τις πρόνοιες των παραγράφων 2 και 7 ανωτέρω, η ΕΛΔΥΚ και η ΤΟΥΡΔΥΚ θα αποχωρήσουν αν και όταν η Τουρκία ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Δεν ξέρω αν ο Mustafa εξακολουθεί να δέχεται τα πιο πάνω για συζήτηση. Ούτε γνωρίζω τη θέση του Νίκου. Εκείνο που γνωρίζω είναι πως, αν δεν βρεθεί λύση, οι Συνθήκες και η «σκιά του θανάτου» θα αποτελούν απειλή που θα κρέμεται μονίμως πάνω από το κεφάλι μας.

Και κάτι ακόμα: Η ασφάλεια μας και το μέλλον μας δεν εξαρτάται μόνο από Συνθήκες αλλά και από το μυαλό μας. Είμαστε μια μικρή και αδύνατη χώρα. Η Τουρκία είναι ισχυρή, απρόβλεπτη και επικίνδυνη. Είτε υπάρχουν είτε δεν υπάρχουν Συνθήκες, η Τουρκία πιθανόν να επιτεθεί ξανά αν επαναλάβουμε τα γεγονότα (πραξικόπημα) του 1974 ή κάτι παρόμοιο. Όπως έπραξαν και εξακολουθούν να πράττουν στις δικές τους περιπτώσεις και άλλες ισχυρές χώρες στην υφήλιο.

Send to Facebook

Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού

Η υποβολή της έκθεσης του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για την Κύπρο στα πλαίσια των καλών του υπηρεσιών αποτελεί ένα σημαντικό γεγονός που καταδεικνύει την κατάσταση του Κυπριακού την περίοδο 21 Μαϊου 2018 έως 5 Οκτωβρίου 2018. Η έκθεση είναι σημαντική γιατί σε αυτήν περιλαμβάνονται τα αποτελέσματα των συναντήσεων που είχε η ειδική...

17/10/2018 12:43

Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού

Η δραστηριοποίηση του πλοίου - γεωτρύπανου στην νοτιοανατολική Μεσόγειο βρίσκεται προ των πυλών και η διαδικασία για την πρώτη του γεώτρηση, εν μέσω πολλών αναβολών λόγω κυρίως έλλειψης τεχνογνωσίας από το τοπικό προσωπικό. Οι προθέσεις της Τουρκίας καθίστανται πλέον προφανείς, ειδικά αν αναλογιστούμε την ανακοίνωση αγοράς...

07/11/2018 11:48

Θεόδωρου Μάντη

Αντιλαμβανόμενες τον έντονο ανταγωνισμό που επικρατεί σήμερα στον επιχειρηματικό κόσμο, πληθώρα εταιρειών έχει προχωρήσει στην προσφορά ενός ευρέως φάσματος Παροχών σε Είδος (χρήση εταιρικών και ιδιωτικών αυτοκινήτων, σχέδια αγοράς μετοχών, χρήση περιουσιακών στοιχείων, γεύματα, δώρα, έξοδα μετεγκατάστασης, ταξίδια, κ.α), αποσκοπώντας...

12/10/2018 07:46

Λάμπρος Λάμπρου

Για να χρησιμοποιήσουμε μια πολύ γνωστή ρήση των στελεχών του ΔΗΣΥ και της κυβέρνησης, ο καθένας πρέπει να κρίνεται από το αποτέλεσμα της πολιτικής του.  Ποιο είναι το αποτέλεσμα των πολιτικών της κυβέρνησης όσον αφορά το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας; Το κόστος ανεβαίνει συνεχώς, δεν υπάρχει στον ορίζοντα καμία προοπτική...

09/10/2018 12:34

Σάβια Ορφανίδου

Ανήκω στη γενιά των Κυπρίων που δεν έχουν χαρεί μια ελεύθερη πατρίδα. Στον πολιτικό χώρο του Δημοκρατικού Συναγερμού, έχουμε μεγαλώσει με πρώτη και ασυμβίβαστη αρχή μας, τον τερματισμό της τουρκικής κατοχής και διαίρεσης της πατρίδας μας, στο πλαίσιο μιας λογικής και βιώσιμης λύσης. Όλα αυτά τα χρόνια έκανα συνειδητή μου...

08/10/2018 13:41

Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού

Ελάχιστα μόνο εικοσιτετράωρα πριν από το δημοψήφισμα στα Σκόπια για την αποδοχή της Συμφωνίας των Πρεσπών, εντείνεται η εκστρατεία του στρατοπέδου του Πρωθυπουργού της χώρας Ζόραν Ζάεφ για την υπερψήφιση της Συμφωνίας, η οποία έχει διχάσει τόσο τα Σκόπια όσο και την Ελλάδα. Οι τάσεις και εκφάνσεις αλυτρωτισμού συνεχίζονται...

28/09/2018 06:33

Δρ Αντώνη Στ. Στυλιανού

Η αναφορά της Γενικής Συνέλευσης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών που ζητήθηκε από την Δημοκρατία του Μαυρικίου εναντίον του Ηνωμένου Βασιλείου για το ζήτημα που αφορά το αρχιπέλαγος Τσάγκος στον Ινδικό Ωκεανό εξετάστηκε πρόσφατα από το Διεθνές Δικαστήριο με έδρα την Χάγη. Κατά την διάρκεια των προφορικών παραστάσεων ενώπιον...

11/09/2018 10:53

Στέλιου Κυθρεώτη

  Παιδεία: Nα γιατί δεν είμαστε στο πλευρό σας, φίλοι εκπαιδευτικοί, για την ακρίβεια, μας ενοχλεί που δεν κατανοείτε το γιατί...Του Στέλιου Κυθρεώτη Μεγάλος σάλος γίνεται τις τελευταίες μέρες με την Παιδεία και τον «εξορθολογισμό» που εισηγείται η κυβέρνηση. Στα χαρακώματα οι εκπαιδευτικοί γιατί «χάνουν τα κεκτημένα...

29/08/2018 09:22

Κώστας Μαυρίδης

Πριν μήνες, αναλύαμε την πρωτόγνωρη απόφαση της Τουρκίας να αποσύρει τον χρυσό (29 τόνους) που διατηρούσε στις ΗΠΑ ως αποθεματικά. Περιγράψαμε την κίνηση ως προληπτική ενόψει στοιχείων των ΗΠΑ που ενοχοποιούν τον Ερντογανικό περίγυρο. Οι πρόσφατες κυρώσεις των ΗΠΑ σε δύο Υπουργούς του Ερντογάν με κατάσχεση των περιουσιακών...

14/08/2018 07:06

Ανδρέα Δημητριάδη

Οι ενδείξεις γύρω από την φετινή τουριστική κίνηση πιστοποιούν ότι η δουλειά και οι ενέργειες προηγούμενων χρόνων έχουν αρχίσει σταδιακά να αποδίδουν καρπούς. Αδιαμφισβήτητα, οι επενδύσεις τόσο στην ξενοδοχειακή βιομηχανία όσο και άλλα μεγάλα αναπτυξιακά έργα έπαιξαν καθοριστικό ρόλο ώστε η Κύπρος όχι απλώς να αντέχει...

26/07/2018 10:25

Λευτέρης Χριστοφόρου

Πιστεύω ακράδαντα ότι η ψυχή κάθε χώρας και οι ρίζες της βρίσκονται στην Ύπαιθρο, βρίσκονται στην Περιφέρεια, βρίσκονται εκεί όπου συνεχίζουν να δραστηριοποιούνται οι Αγρότες μας. Όση βιομηχανία, όση ανάπτυξη και να έχει κάποια χώρα εάν δεν έχει τον ζωτικό Αγροτικό Τομέα, είναι καταδικασμένη σε αργό θάνατο, είναι ελλειμματική...

22/06/2018 12:04

Αλέξανδρος Ελευθερίου

Με αφορμή τη σύλληψη των 2 κυβερνητικών ιατρών, φάνηκε στο προσκήνιο το ζήτημα αποποινικοποίησης της ιατρικής πράξης. Υπάρχει σχετική σύγχυση στον τρόπο προώθησης του αιτήματος των ιατρών. Αφενός, διευκρινίζουν στις δηλώσεις τους ότι δεν ζητούν ιατρική ασυλία. Αφετέρου, από τη γραπτή λίστα των 13 αιτημάτων που προωθήθηκε στα...

22/05/2018 07:47

Back to Top