Νίκου Α. Ρολάνδη
Σκιά θανάτου

Η Συνθήκη Εγγυήσεως και η Συνθήκη Συμμαχίας υπεγράφησαν στις 16 Αυγούστου 1960, μαζί με τη Συνθήκη Εγκαθιδρύσεως της Κυπριακής Δημοκρατίας. Σύμφωνα με το Άρθρο 181 του Συντάγματος οι δύο Συνθήκες «κέκτηνται συνταγματικήν ισχύν», ενώ το Άρθρο 182 του Συντάγματος τις καθιστά θεμελιώδη άρθρα του Συντάγματος, τα οποία «δεν δύνανται καθ’ οιανδήποτε τρόπον να τροποποιηθώσι δια μεταβολής, προσθήκης ή καταργήσεως». Τις πιο πάνω Συνθήκες συνυπέγραψαν με την Κυπριακή Δημοκρατία το Βασίλειο της Ελλάδος και η Τουρκική Δημοκρατία. Η Μεγάλη Βρετανία υπέγραψε μόνο τη Συνθήκη Εγγυήσεως.

Το άρθρο IV της Συνθήκης Εγγυήσεως προνοεί πως σε περίπτωση παραβάσεως των όρων της Συνθήκης και αν δεν επιτευχθή κοινή ή συντονισμένη δράση, κάθε μια από τις εγγυήτριες δυνάμεις επιφυλάσσει στον εαυτό της το δικαίωμα να αναλάβει δράση «με μόνο σκοπό την επαναφορά της κατάστασης που δημιούργησε η Συνθήκη». Το άρθρο IV της Συνθήκης Συμμαχίας προνοεί την δημιουργία της ΕΛΔΥΚ και της ΤΟΥΡΔΥΚ, οι οποίες αναλαμβάνουν «να αντιστέκονται σε επίθεση η εισβολή άμεση ή έμμεση κατά της ανεξαρτησίας και της εδαφικής ακεραιότητας της Δημοκρατίας».

Με λίγα λόγια, το 1959 έληξε ο ένδοξος μεν, αλλά απρογραμμάτιστος αγώνας 1955-1959 της Κύπρου. Οι νέοι της Κύπρου πολέμησαν και θυσιάστηκαν με απαράμιλλο θάρρος για την ένωση με την Ελλάδα και για την ελευθερία. Τα πράγματα όμως δεν πήγαν καλά. Ήταν σαφές πως οδηγούμασταν σε διχοτόμηση ή πλήρη καταστροφή. Και έτσι δεχτήκαμε, με τη δική μας υπογραφή, την κουτσουρεμένη ανεξαρτησία του 1960, με δυο σοβαρά μειονεκτήματα:

  • Οι τουρκοκύπριοι από «μειονότητα» αναβαθμίστηκαν σε «κοινότητα» με κατοχυρωμένα ισχυρά δικαιώματα και βέτο.
  • Ο τουρκικός στρατός πάτησε το πόδι του στην Κύπρο, για πρώτη φορά μετά από σχεδόν ένα αιώνα, στη βάση δυό σιδηρόφρακτων Συνθηκών.


Έτσι δημιουργήσαμε μια «σκιά θανάτου», σαν Δαμόκλεια σπάθη, πάνω από το κεφάλι μας, για να αποφύγουμε τον θάνατο τον ίδιο.

Από το 1960 μέχρι το 1974 δεν πολιτευθήκαμε συνετά, ούτε εμείς ούτε οι τουρκοκύπριοι. Σταδιακά αρχίσαμε να διαλύουμε την Κυπριακή Δημοκρατία, μέχρις ότου με το πραξικόπημα του 1974 οι έλληνες της δώσαμε τη χαριστική βολή. Άνοιξε έτσι η πόρτα των Συνθηκών του 1960 για τουρκική εισβολή.

Τον Μάρτη του 1978 διορίσθηκα Υπουργός των Εξωτερικών. Κάναμε τότε αρκετές προσφυγές στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών για καταδίκη της εισβολής και κατοχής. Ήμουν επικεφαλής της Κυπριακής Αντιπροσωπείας και είχα επίσης μαζί μου τους Γλαύκο Κληρίδη (ΔΗΣΥ), Εζεκία Παπαϊωάννου (ΑΚΕΛ), Αλέκο Μιχαηλίδη ή Αλέξη Γαλανό (ΔΗΚΟ) και Βάσο Λυσσαρίδη (ΕΔΕΚ). Τα πράγματα δεν ήταν καθόλου εύκολα.

Η δική μας έντονη θέση ήταν, μεταξύ άλλων, πως η εισβολή ήταν αντίθετη με το Άρθρο 2(4) του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, πως η φράση «να αναλάβει δράση» στη Συνθήκη Εγγυήσεως σήμαινε πολιτική και όχι στρατιωτική δράση και πως οι εγγυήτριες δυνάμεις, αν είχαν κάποιο δικαίωμα (που δεν το αναγνωρίζαμε), ήταν για να επαναφέρουν την συνταγματική τάξη και όχι για να κατακτήσουν την Κύπρο.

Ο τουρκικός αντίλογος ήταν πως εφόσον τα Ηνωμένα Έθνη απεδέχθησαν την Κυπριακή Δημοκρατία ως μέλος, απεδέχθησαν αυτόματα και τις Συνθήκες του 1960 που αποτελούν μέρος του Συντάγματος της, πως η «δράση» θα μπορούσε να είναι μόνο στρατιωτική, εξου και η ΕΛΔΥΚ και η ΤΟΥΡΔΥΚ και πως αν θέλαμε μόνο αποκατάσταση της συνταγματικής τάξης θα έπρεπε οι τούρκοι να καταλάβουν και την υπόλοιπη Κύπρο για να ελέγξουν τους πραξικοπηματίες και να την επιτύχουν.

Οι Τούρκοι επικαλούντο επίσης κατ’ επανάληψη την ομιλία του Μακαρίου της 19ης Ιουλίου 1974 στο Συμβούλιο Ασφαλείας, με την οποία ο Μακάριος χαρακτήρισε, σε πολλά σημεία του κειμένου, το πραξικόπημα ως «ελληνική εισβολή στην Κύπρο, οι συνέπειες της οποίας πλήττουν ολόκληρο τον Κυπριακό λαό, έλληνες και τούρκους». «Εφ’ όσον λοιπόν η Ελλάδα εισέβαλε στην Κύπρο, και εκινδύνευαν και οι τούρκοι της Κύπρου, σύμφωνα με τον Μακάριο, εμείς τι έπρεπε να κάνουμε;» - έλεγαν οι τούρκοι.

Ατέλειωτα επιχειρήματα και αντιπαραθέσεις. Το γεγονός είναι πως η διεθνής κοινότητα, μελετώντας όλα όσα προηγήθησαν ποτέ δεν δέχθηκε πλήρως τις ελληνοκυπριακές θέσεις. Αυτό αντανακλάται και στα χλιαρά ψηφίσματα στα 43 χρόνια από το 1974 μέχρι σήμερα.

Ο Νίκος Αναστασιάδης παρέλαβε τη σκυτάλη της προεδρίας σε μια πολύ δύσκολη περίοδο. Στον τομέα της οικονομίας παρέλαβε καμένη γη και κατόρθωσε να την ανορθώσει. Σχετικά με το κυπριακό, την ώρα που έπαιρνε τη σκυτάλη, 40 χρόνια μετά το 1974, το τρένο της λύσης είχε ήδη αναχωρήσει από τον σταθμό. Έπρεπε να αρχίσει να τρέχει ξοπίσω του.

Ο πρόεδρος μαζί με την ελληνική κυβέρνηση προσπάθησαν να εξαλείψουν την «Σκιά του θανάτου», τις Συνθήκες του 1960. Δυστυχώς όμως οι Συνθήκες είναι πολύ βαθύριζες και αποτελούν Θεμελιώδη Άρθρα του Κυπριακού Συντάγματος. Μονομερής χαρακτηρισμός των Συνθηκών ως «αναχρονιστικών» δεν οδηγεί πουθενά. Άλλωστε αυτό δημιουργεί επιχείρημα για να διαγράψει, με την ίδια λογική, μονομερώς και η Τουρκία τη Συνθήκη της Λωζάνης του 1923 ως αναχρονιστική και να εισβάλει στα νησιά του Αιγαίου.

Όλοι οι Γενικοί Γραμματείς των Ηνωμένων Εθνών υπήρξαν πολύ προσεκτικοί επί του θέματος του Στρατού και των Εγγυήσεων. Κανείς δεν εισηγήθη άμεση κατάργηση. Την ίδια τακτική ακολούθησαν και οι κατά καιρούς κυπριακές κυβερνήσεις.

Ο Antonio Guterres έκανε μια σοβαρή προσπάθεια προς την κατεύθυνση αυτή. Στο πλαίσιο του της 4ης Ιουλίου 2017, εισηγείται «τερματισμό του μονομερούς δικαιώματος επέμβασης και τερματισμό της Συνθήκης Εγγυήσεως». Από την άλλη όμως δεν εισηγείται κατάργηση της Συνθήκης Συμμαχίας βάσει της οποίας η ΕΛΔΥΚ και η ΤΟΥΡΔΥΚ μπορούν να επέμβουν στρατιωτικά. Έτσι δημιουργείται κάποια ασάφεια. Προτρέπει «γρήγορη μείωση των στρατευμάτων σε χαμηλό επίπεδο και μετά στους αριθμούς του 1960» (950 και 650 άνδρες αντίστοιχα) και συζήτηση σε ανώτατο επίπεδο αν και πότε θα φύγουν τα στρατεύματα.

Στις 18 του Δεκέμβρη 2015 προσκληθήκαμε, εγώ και η σύζυγος μου Λέλια, σε φιλικό δείπνο από τον παλιό μου φίλο Mustafa Akinci, στην παρουσία δύο φίλων και των συζύγων τους. Είχα και μια ιδιαίτερη, ανεπίσημη κουβέντα 10-15 περίπου λεπτών με τον Mustafa.

Για το θέμα των εγγυήσεων και του στρατού μου είπε με σαφήνεια πως άμεση και απόλυτη κατάργηση απορρίπτεται και από την Άγκυρα και από τον ίδιο. Επικαλέσθηκε τα γεγονότα του παρελθόντος. Συζήτησα το θέμα μαζί του και κατέληξα στο συμπέρασμα πως ο Mustafa θα μπορούσε ίσως να συζητήσει το όλο ζήτημα πάνω στην ακόλουθη βάση:

  1. Να αποχωρήσει σταδιακά, σε 1-2 χρόνια, ο τουρκικός στρατός (40,000 στρατιώτες)
  2. Να παραμείνει η ΕΛΔΥΚ και η ΤΟΥΡΔΥΚ, για μια αρχική περίοδο 12 χρόνων, με 1000 άνδρες η κάθε μια και να στρατοπεδεύσουν στις αντίστοιχες πολιτείες.
  3. Να παραμείνει και η UNFICYP με 1000 άνδρες, εφόσον παραμένουν η ΕΛΔΥΚ και η ΤΟΥΡΔΥΚ.
  4. Σε περίπτωση σοβαρής παραβίασης της ειρήνης και ασφάλειας στην μια από τις δύο πολιτείες ή αντίστοιχη δύναμη να μπορεί να επεμβαίνει προς αποκατάσταση της ειρήνης και τάξης.
  5. Η ΕΛΔΥΚ να δικαιούται να επεμβαίνει μόνο στην ελληνοκυπριακή πολιτεία και η ΤΟΥΡΔΥΚ μόνο στην τουρκοκυπριακή πολιτεία.
  6. Αν και όταν επεμβαίνει η ΕΛΔΥΚ ή η ΤΟΥΡΔΥΚ θα επεμβαίνει μαζί της και η UNFICYP για προστασία των πολιτών της άλλης κοινότητας που ζουν εκεί.
  7. Μετά τα 12 χρόνια η ΕΛΔΥΚ και η ΤΟΥΡΔΥΚ να αποχωρήσουν, νοουμένου πως θα υπάρξει σχετικό ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας, που θα συνέρχεται κάθε χρόνο για τον σκοπό αυτό.
  8. Ανεξάρτητα από τις πρόνοιες των παραγράφων 2 και 7 ανωτέρω, η ΕΛΔΥΚ και η ΤΟΥΡΔΥΚ θα αποχωρήσουν αν και όταν η Τουρκία ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Δεν ξέρω αν ο Mustafa εξακολουθεί να δέχεται τα πιο πάνω για συζήτηση. Ούτε γνωρίζω τη θέση του Νίκου. Εκείνο που γνωρίζω είναι πως, αν δεν βρεθεί λύση, οι Συνθήκες και η «σκιά του θανάτου» θα αποτελούν απειλή που θα κρέμεται μονίμως πάνω από το κεφάλι μας.

Και κάτι ακόμα: Η ασφάλεια μας και το μέλλον μας δεν εξαρτάται μόνο από Συνθήκες αλλά και από το μυαλό μας. Είμαστε μια μικρή και αδύνατη χώρα. Η Τουρκία είναι ισχυρή, απρόβλεπτη και επικίνδυνη. Είτε υπάρχουν είτε δεν υπάρχουν Συνθήκες, η Τουρκία πιθανόν να επιτεθεί ξανά αν επαναλάβουμε τα γεγονότα (πραξικόπημα) του 1974 ή κάτι παρόμοιο. Όπως έπραξαν και εξακολουθούν να πράττουν στις δικές τους περιπτώσεις και άλλες ισχυρές χώρες στην υφήλιο.

Send to Facebook

Κώστας Μαυρίδης

Πριν μήνες, αναλύαμε την πρωτόγνωρη απόφαση της Τουρκίας να αποσύρει τον χρυσό (29 τόνους) που διατηρούσε στις ΗΠΑ ως αποθεματικά. Περιγράψαμε την κίνηση ως προληπτική ενόψει στοιχείων των ΗΠΑ που ενοχοποιούν τον Ερντογανικό περίγυρο. Οι πρόσφατες κυρώσεις των ΗΠΑ σε δύο Υπουργούς του Ερντογάν με κατάσχεση των περιουσιακών...

14/08/2018 07:06

Ανδρέα Δημητριάδη

Οι ενδείξεις γύρω από την φετινή τουριστική κίνηση πιστοποιούν ότι η δουλειά και οι ενέργειες προηγούμενων χρόνων έχουν αρχίσει σταδιακά να αποδίδουν καρπούς. Αδιαμφισβήτητα, οι επενδύσεις τόσο στην ξενοδοχειακή βιομηχανία όσο και άλλα μεγάλα αναπτυξιακά έργα έπαιξαν καθοριστικό ρόλο ώστε η Κύπρος όχι απλώς να αντέχει...

26/07/2018 10:25

Λευτέρης Χριστοφόρου

Πιστεύω ακράδαντα ότι η ψυχή κάθε χώρας και οι ρίζες της βρίσκονται στην Ύπαιθρο, βρίσκονται στην Περιφέρεια, βρίσκονται εκεί όπου συνεχίζουν να δραστηριοποιούνται οι Αγρότες μας. Όση βιομηχανία, όση ανάπτυξη και να έχει κάποια χώρα εάν δεν έχει τον ζωτικό Αγροτικό Τομέα, είναι καταδικασμένη σε αργό θάνατο, είναι ελλειμματική...

22/06/2018 12:04

Αλέξανδρος Ελευθερίου

Με αφορμή τη σύλληψη των 2 κυβερνητικών ιατρών, φάνηκε στο προσκήνιο το ζήτημα αποποινικοποίησης της ιατρικής πράξης. Υπάρχει σχετική σύγχυση στον τρόπο προώθησης του αιτήματος των ιατρών. Αφενός, διευκρινίζουν στις δηλώσεις τους ότι δεν ζητούν ιατρική ασυλία. Αφετέρου, από τη γραπτή λίστα των 13 αιτημάτων που προωθήθηκε στα...

22/05/2018 07:47

Δρ. Κωνσταντίνος Α. Ιακώβου

Η κάθε τροφή έχει τη δική της ξεχωριστή λειτουργία στον οργανισμό μας. ΄Ολοι πρέπει να γνωρίζουμε τις επιδράσεις που θα έχουν στον οργανισμό μας ακόμα και οι καλύτερες τροφές και αυτό επειδή ακόμα και αυτές μπορεί να χρησιμοποιηθούν με λάθος τρόπο. Κάποιες δίνουν ενέργεια, άλλες δύναμη, κάποιες ακόμα θερμότητα, ενώ άλλες επιδιορθώνουν...

18/05/2018 06:36

Παρασκευή Κιννή, Παναγιώτης Κουής

Πρόσφατες εκθέσεις επιστημονικών οργανισμών, όπως η Επιτροπή Lancet 2015 για την Υγεία και την Κλιματική Αλλαγή και η Διακυβερνητική Ομάδα για την Κλιματική Αλλαγή, κατατάσσουν το συνεχιζόμενο φαινόμενο της υπερθέρμανσης του πλανήτη ως μια από τις σημαντικότερες παγκόσμιες απειλές για την υγεία στον 21ο αιώνα. Ειδικότερα, για...

17/05/2018 13:32

Πάνος Δανός

Στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και ισχυρή συνεισφορά στο ΑΕΠ σε ορίζοντα δεκαετίας μπορεί να οδηγήσουν επενδυτικά σχέδια με θέμα Ενέργεια, Logistics, Τουρισμός, Υποδομές και Κατασκευές - μεγάλα Ιδιωτικά Έργα, υποστηρίζει ο διευθύνων σύμβουλος της ΔΑΝΟΣ / BNP Paribas Real Estate, κ. Πάνος Δανός. Τα έργα που οδηγούν τις εξελίξεις είναι...

16/05/2018 07:06

Χάρης Φ. Σοφοκλέους

Τις προάλλες και εν μέσω ποικίλων και αντιφατικών μεταξύ τους αντιδράσεων από διάφορους συμπολίτες μας, εντόπισα τον Δήμαρχο Πάφου, σε σχετική ανάρτηση να δηλώνει στομφωδώς και με περηφάνια την προσεχή ρύθμιση του πλαισίου το οποίο, «εντός του μέτρου και της λογικής», όπως ο ίδιος ισχυρίζεται, θα ανοίξει τον δρόμο για τη δημιουργία...

15/05/2018 08:10

Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού

Οι πρόσφατες εξελίξεις που αφορούν στα ζητήματα που προκύπτουν από την διεκδίκηση μεριδίου από την εκμετάλλευση του κοιτάσματος «Αφροδίτη» στο Οικόπεδο 12 της Κυπριακής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, είναι καθοριστικές ως προς την επίλυση της διαφοράς μεταξύ Κύπρου και Ισραήλ για το εν λόγω ζήτημα. Σε πρόσφατες του δηλώσεις,...

04/05/2018 08:46

Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού

Η πρόσφατη πυραυλική επίθεση εναντίον της Συρίας από την συμμαχία Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, Ηνωμένου Βασιλείου και Γαλλίας εις απάντηση της κατ’ ισχυρισμόν, αφ’ ης στιγμής δεν έχει επιβεβαιωθεί από ανεξάρτητο οργανισμό, χρήσης χημικών όπλων από το καθεστώς του Άσαντ εναντίον πολιτών στην πόλη Ντούμα της Ανατολικής...

18/04/2018 10:08

Κωνσταντίνος Φελλά

Τα τυχερά παιχνίδια φαντάζουν στα μάτια του χειμαζόμενου από την οικονομική κρίση των τελευταίων ετών Κύπριου, ως μια διέξοδος στα προβλήματα της καθημερινότητας του, ενώ του επιτρέπουν να ελπίζει στην άκοπη αποκατάσταση των οικονομικών του νοικοκυριού του. Αυτό ήταν ένα από τα συμπεράσματα παγκύπριας ποσοτικής έρευνας...

04/04/2018 07:06

Κωνσταντίνος Γιωρκάτζης

Ο ρόλος της Λευκωσίας ως διοικητικό κέντρο πρέπει να ενισχύεται και όχι να αμφισβητείται Στο όνομα μιας δήθεν «καλοπροαίρετης» αποκέντρωσης, λαμβάνονται αποφάσεις οι οποίες περιορίζουν τις προοπτικές της. Η Λευκωσία, ως πρωτεύουσα της Κύπρου είναι το διοικητικό κέντρο του κράτους. Στο Τοπικό Σχέδιο Λευκωσίας και στο...

31/03/2018 20:21

Back to Top