Νίκου Α. Ρολάνδη
Σκιά θανάτου

Η Συνθήκη Εγγυήσεως και η Συνθήκη Συμμαχίας υπεγράφησαν στις 16 Αυγούστου 1960, μαζί με τη Συνθήκη Εγκαθιδρύσεως της Κυπριακής Δημοκρατίας. Σύμφωνα με το Άρθρο 181 του Συντάγματος οι δύο Συνθήκες «κέκτηνται συνταγματικήν ισχύν», ενώ το Άρθρο 182 του Συντάγματος τις καθιστά θεμελιώδη άρθρα του Συντάγματος, τα οποία «δεν δύνανται καθ’ οιανδήποτε τρόπον να τροποποιηθώσι δια μεταβολής, προσθήκης ή καταργήσεως». Τις πιο πάνω Συνθήκες συνυπέγραψαν με την Κυπριακή Δημοκρατία το Βασίλειο της Ελλάδος και η Τουρκική Δημοκρατία. Η Μεγάλη Βρετανία υπέγραψε μόνο τη Συνθήκη Εγγυήσεως.

Το άρθρο IV της Συνθήκης Εγγυήσεως προνοεί πως σε περίπτωση παραβάσεως των όρων της Συνθήκης και αν δεν επιτευχθή κοινή ή συντονισμένη δράση, κάθε μια από τις εγγυήτριες δυνάμεις επιφυλάσσει στον εαυτό της το δικαίωμα να αναλάβει δράση «με μόνο σκοπό την επαναφορά της κατάστασης που δημιούργησε η Συνθήκη». Το άρθρο IV της Συνθήκης Συμμαχίας προνοεί την δημιουργία της ΕΛΔΥΚ και της ΤΟΥΡΔΥΚ, οι οποίες αναλαμβάνουν «να αντιστέκονται σε επίθεση η εισβολή άμεση ή έμμεση κατά της ανεξαρτησίας και της εδαφικής ακεραιότητας της Δημοκρατίας».

Με λίγα λόγια, το 1959 έληξε ο ένδοξος μεν, αλλά απρογραμμάτιστος αγώνας 1955-1959 της Κύπρου. Οι νέοι της Κύπρου πολέμησαν και θυσιάστηκαν με απαράμιλλο θάρρος για την ένωση με την Ελλάδα και για την ελευθερία. Τα πράγματα όμως δεν πήγαν καλά. Ήταν σαφές πως οδηγούμασταν σε διχοτόμηση ή πλήρη καταστροφή. Και έτσι δεχτήκαμε, με τη δική μας υπογραφή, την κουτσουρεμένη ανεξαρτησία του 1960, με δυο σοβαρά μειονεκτήματα:

  • Οι τουρκοκύπριοι από «μειονότητα» αναβαθμίστηκαν σε «κοινότητα» με κατοχυρωμένα ισχυρά δικαιώματα και βέτο.
  • Ο τουρκικός στρατός πάτησε το πόδι του στην Κύπρο, για πρώτη φορά μετά από σχεδόν ένα αιώνα, στη βάση δυό σιδηρόφρακτων Συνθηκών.


Έτσι δημιουργήσαμε μια «σκιά θανάτου», σαν Δαμόκλεια σπάθη, πάνω από το κεφάλι μας, για να αποφύγουμε τον θάνατο τον ίδιο.

Από το 1960 μέχρι το 1974 δεν πολιτευθήκαμε συνετά, ούτε εμείς ούτε οι τουρκοκύπριοι. Σταδιακά αρχίσαμε να διαλύουμε την Κυπριακή Δημοκρατία, μέχρις ότου με το πραξικόπημα του 1974 οι έλληνες της δώσαμε τη χαριστική βολή. Άνοιξε έτσι η πόρτα των Συνθηκών του 1960 για τουρκική εισβολή.

Τον Μάρτη του 1978 διορίσθηκα Υπουργός των Εξωτερικών. Κάναμε τότε αρκετές προσφυγές στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών για καταδίκη της εισβολής και κατοχής. Ήμουν επικεφαλής της Κυπριακής Αντιπροσωπείας και είχα επίσης μαζί μου τους Γλαύκο Κληρίδη (ΔΗΣΥ), Εζεκία Παπαϊωάννου (ΑΚΕΛ), Αλέκο Μιχαηλίδη ή Αλέξη Γαλανό (ΔΗΚΟ) και Βάσο Λυσσαρίδη (ΕΔΕΚ). Τα πράγματα δεν ήταν καθόλου εύκολα.

Η δική μας έντονη θέση ήταν, μεταξύ άλλων, πως η εισβολή ήταν αντίθετη με το Άρθρο 2(4) του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, πως η φράση «να αναλάβει δράση» στη Συνθήκη Εγγυήσεως σήμαινε πολιτική και όχι στρατιωτική δράση και πως οι εγγυήτριες δυνάμεις, αν είχαν κάποιο δικαίωμα (που δεν το αναγνωρίζαμε), ήταν για να επαναφέρουν την συνταγματική τάξη και όχι για να κατακτήσουν την Κύπρο.

Ο τουρκικός αντίλογος ήταν πως εφόσον τα Ηνωμένα Έθνη απεδέχθησαν την Κυπριακή Δημοκρατία ως μέλος, απεδέχθησαν αυτόματα και τις Συνθήκες του 1960 που αποτελούν μέρος του Συντάγματος της, πως η «δράση» θα μπορούσε να είναι μόνο στρατιωτική, εξου και η ΕΛΔΥΚ και η ΤΟΥΡΔΥΚ και πως αν θέλαμε μόνο αποκατάσταση της συνταγματικής τάξης θα έπρεπε οι τούρκοι να καταλάβουν και την υπόλοιπη Κύπρο για να ελέγξουν τους πραξικοπηματίες και να την επιτύχουν.

Οι Τούρκοι επικαλούντο επίσης κατ’ επανάληψη την ομιλία του Μακαρίου της 19ης Ιουλίου 1974 στο Συμβούλιο Ασφαλείας, με την οποία ο Μακάριος χαρακτήρισε, σε πολλά σημεία του κειμένου, το πραξικόπημα ως «ελληνική εισβολή στην Κύπρο, οι συνέπειες της οποίας πλήττουν ολόκληρο τον Κυπριακό λαό, έλληνες και τούρκους». «Εφ’ όσον λοιπόν η Ελλάδα εισέβαλε στην Κύπρο, και εκινδύνευαν και οι τούρκοι της Κύπρου, σύμφωνα με τον Μακάριο, εμείς τι έπρεπε να κάνουμε;» - έλεγαν οι τούρκοι.

Ατέλειωτα επιχειρήματα και αντιπαραθέσεις. Το γεγονός είναι πως η διεθνής κοινότητα, μελετώντας όλα όσα προηγήθησαν ποτέ δεν δέχθηκε πλήρως τις ελληνοκυπριακές θέσεις. Αυτό αντανακλάται και στα χλιαρά ψηφίσματα στα 43 χρόνια από το 1974 μέχρι σήμερα.

Ο Νίκος Αναστασιάδης παρέλαβε τη σκυτάλη της προεδρίας σε μια πολύ δύσκολη περίοδο. Στον τομέα της οικονομίας παρέλαβε καμένη γη και κατόρθωσε να την ανορθώσει. Σχετικά με το κυπριακό, την ώρα που έπαιρνε τη σκυτάλη, 40 χρόνια μετά το 1974, το τρένο της λύσης είχε ήδη αναχωρήσει από τον σταθμό. Έπρεπε να αρχίσει να τρέχει ξοπίσω του.

Ο πρόεδρος μαζί με την ελληνική κυβέρνηση προσπάθησαν να εξαλείψουν την «Σκιά του θανάτου», τις Συνθήκες του 1960. Δυστυχώς όμως οι Συνθήκες είναι πολύ βαθύριζες και αποτελούν Θεμελιώδη Άρθρα του Κυπριακού Συντάγματος. Μονομερής χαρακτηρισμός των Συνθηκών ως «αναχρονιστικών» δεν οδηγεί πουθενά. Άλλωστε αυτό δημιουργεί επιχείρημα για να διαγράψει, με την ίδια λογική, μονομερώς και η Τουρκία τη Συνθήκη της Λωζάνης του 1923 ως αναχρονιστική και να εισβάλει στα νησιά του Αιγαίου.

Όλοι οι Γενικοί Γραμματείς των Ηνωμένων Εθνών υπήρξαν πολύ προσεκτικοί επί του θέματος του Στρατού και των Εγγυήσεων. Κανείς δεν εισηγήθη άμεση κατάργηση. Την ίδια τακτική ακολούθησαν και οι κατά καιρούς κυπριακές κυβερνήσεις.

Ο Antonio Guterres έκανε μια σοβαρή προσπάθεια προς την κατεύθυνση αυτή. Στο πλαίσιο του της 4ης Ιουλίου 2017, εισηγείται «τερματισμό του μονομερούς δικαιώματος επέμβασης και τερματισμό της Συνθήκης Εγγυήσεως». Από την άλλη όμως δεν εισηγείται κατάργηση της Συνθήκης Συμμαχίας βάσει της οποίας η ΕΛΔΥΚ και η ΤΟΥΡΔΥΚ μπορούν να επέμβουν στρατιωτικά. Έτσι δημιουργείται κάποια ασάφεια. Προτρέπει «γρήγορη μείωση των στρατευμάτων σε χαμηλό επίπεδο και μετά στους αριθμούς του 1960» (950 και 650 άνδρες αντίστοιχα) και συζήτηση σε ανώτατο επίπεδο αν και πότε θα φύγουν τα στρατεύματα.

Στις 18 του Δεκέμβρη 2015 προσκληθήκαμε, εγώ και η σύζυγος μου Λέλια, σε φιλικό δείπνο από τον παλιό μου φίλο Mustafa Akinci, στην παρουσία δύο φίλων και των συζύγων τους. Είχα και μια ιδιαίτερη, ανεπίσημη κουβέντα 10-15 περίπου λεπτών με τον Mustafa.

Για το θέμα των εγγυήσεων και του στρατού μου είπε με σαφήνεια πως άμεση και απόλυτη κατάργηση απορρίπτεται και από την Άγκυρα και από τον ίδιο. Επικαλέσθηκε τα γεγονότα του παρελθόντος. Συζήτησα το θέμα μαζί του και κατέληξα στο συμπέρασμα πως ο Mustafa θα μπορούσε ίσως να συζητήσει το όλο ζήτημα πάνω στην ακόλουθη βάση:

  1. Να αποχωρήσει σταδιακά, σε 1-2 χρόνια, ο τουρκικός στρατός (40,000 στρατιώτες)
  2. Να παραμείνει η ΕΛΔΥΚ και η ΤΟΥΡΔΥΚ, για μια αρχική περίοδο 12 χρόνων, με 1000 άνδρες η κάθε μια και να στρατοπεδεύσουν στις αντίστοιχες πολιτείες.
  3. Να παραμείνει και η UNFICYP με 1000 άνδρες, εφόσον παραμένουν η ΕΛΔΥΚ και η ΤΟΥΡΔΥΚ.
  4. Σε περίπτωση σοβαρής παραβίασης της ειρήνης και ασφάλειας στην μια από τις δύο πολιτείες ή αντίστοιχη δύναμη να μπορεί να επεμβαίνει προς αποκατάσταση της ειρήνης και τάξης.
  5. Η ΕΛΔΥΚ να δικαιούται να επεμβαίνει μόνο στην ελληνοκυπριακή πολιτεία και η ΤΟΥΡΔΥΚ μόνο στην τουρκοκυπριακή πολιτεία.
  6. Αν και όταν επεμβαίνει η ΕΛΔΥΚ ή η ΤΟΥΡΔΥΚ θα επεμβαίνει μαζί της και η UNFICYP για προστασία των πολιτών της άλλης κοινότητας που ζουν εκεί.
  7. Μετά τα 12 χρόνια η ΕΛΔΥΚ και η ΤΟΥΡΔΥΚ να αποχωρήσουν, νοουμένου πως θα υπάρξει σχετικό ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας, που θα συνέρχεται κάθε χρόνο για τον σκοπό αυτό.
  8. Ανεξάρτητα από τις πρόνοιες των παραγράφων 2 και 7 ανωτέρω, η ΕΛΔΥΚ και η ΤΟΥΡΔΥΚ θα αποχωρήσουν αν και όταν η Τουρκία ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Δεν ξέρω αν ο Mustafa εξακολουθεί να δέχεται τα πιο πάνω για συζήτηση. Ούτε γνωρίζω τη θέση του Νίκου. Εκείνο που γνωρίζω είναι πως, αν δεν βρεθεί λύση, οι Συνθήκες και η «σκιά του θανάτου» θα αποτελούν απειλή που θα κρέμεται μονίμως πάνω από το κεφάλι μας.

Και κάτι ακόμα: Η ασφάλεια μας και το μέλλον μας δεν εξαρτάται μόνο από Συνθήκες αλλά και από το μυαλό μας. Είμαστε μια μικρή και αδύνατη χώρα. Η Τουρκία είναι ισχυρή, απρόβλεπτη και επικίνδυνη. Είτε υπάρχουν είτε δεν υπάρχουν Συνθήκες, η Τουρκία πιθανόν να επιτεθεί ξανά αν επαναλάβουμε τα γεγονότα (πραξικόπημα) του 1974 ή κάτι παρόμοιο. Όπως έπραξαν και εξακολουθούν να πράττουν στις δικές τους περιπτώσεις και άλλες ισχυρές χώρες στην υφήλιο.

Send to Facebook

Λευτέρης Χριστοφόρου

Καθημερινά διεξάγονται συζητήσεις και από κάποιους επιχειρείται προεκλογική ένταση και σύγχυση, με αποτέλεσμα ο Κύπριος Πολίτης να μην αποκομίζει πάντοτε την ορθή και αντικειμενική εικόνα. Οφείλουμε λοιπόν να παρουσιάσουμε τις Απλές Αλήθειες στο λαό, οι οποίες είναι αδιαμφισβήτητες και είναι απτές και κατανοητές για τον...

16/11/2017 12:59

Ελένης Φτιάκα

Ασπάζεστε αυτή την άποψη; Εγώ ποτέ μου δεν την ασπάστηκα! Γιατί αν την ασπαζόμουν, θα έπρεπε να συμφωνήσω ότι μπορεί κανείς να είναι αδίστακτος στο κυνήγι του στόχου του, μπορεί να δημιουργήσει πτώματα, να πατήσει επί αυτών των πτωμάτων, παράπλευρες απώλειες τα λένε τώρα, να κάνει ‘ότι θέλει και όπως θέλει, και μετά να έρθει και...

16/11/2017 06:38

Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού

Τα ζητήματα που αφορούν στις κλιματικές αλλαγές, τις απειλές για τον πλανήτη μας από τις ανθρώπινες παρεμβάσεις στο οικοσύστημα και την δραματική κατάσταση στην οποία ο πλανήτης Γη βρίσκεται τέθηκαν με τον πιο έντονο και γλαφυρό τρόπο σε πρόσφατο δημοσίευμα στο ακαδημαϊκό περιοδικό BioScience. Η επιστολή - προειδοποίηση υπογράφεται...

15/11/2017 16:00

Χάρης Φ. Σοφοκλέους

Η εταιρεία μας, O Συμβουλευτικός οίκος Strategico Marketing Intelligence, μεταξύ 23 και 30 Οκτωβρίου 2017, διεξήγαγε ανεξάρτητη ποσοτική έρευνας της κοινής γνώμης με για ιδίαν χρήση. Η Έρευνα ήταν Παγκύπριας κάλυψης και σε αυτή συμμετείχαν 600 ενήλικοι με δικαίωμα ψήφου, οι οποίοι είχαν επιλεγεί με τη μέθοδο της στρωματοποιημένης τυχαίας δειγματοληψίας.  Απώτερος...

14/11/2017 09:06

Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού

Η αποτίμηση της επίσκεψης του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας κ. Νίκου Αναστασιάδη στη Ρωσία είναι εκ των πραγμάτων θετική, αφού τονίζει, πρωτίστως την εξωστρεφή εξωτερική πολιτική της Κυβέρνησης και επί του προκειμένου τις ιδιαίτερες σχέσεις που απολαμβάνουν οι δυο χώρες. Η επίσκεψη αυτή αποτελεί την τρίτη κατά σειρά...

26/10/2017 10:02

Δρ. Ανδρέα Χατζηττοφή

Με την ευκαιρία της παγκόσμια ημέρας ψυχικής υγείας (10 Οκτωβρίου), θα ήθελα να θίξω το θέμα του στίγματος το οποίο χαρακτηρίζει τις ψυχικές παθήσεις και γενικότερα τη Ψυχιατρική. Οι ψυχικές παθήσεις είναι πολύ συχνές στο γενικό πληθυσμό, με την κατάθλιψη να έχει προεξέχουσα θέση μαζί με τις αγχώδεις διαταραχές και τις εξαρτήσεις....

12/10/2017 09:31

Χρίστος Βαλιαντής

Την κρίση όλοι την έχουμε βιώσει και γνωρίζουμε πολύ καλά τι σημαίνει. Άλλοι λιγότερο και άλλοι περισσότερο, αλλά πιστέψτε με, κοντά στην ουσιαστική κρίση της λέξης «αξία» και όλων των λέξεων που παράγονται από αυτή, η οικονομική κρίση φαντάζει να μην έχει την προσδιδόμενη μέχρι τώρα σημασία. Η κρίση των λέξεων «αξία», «άξιος»...

10/10/2017 06:38

Νεοκλή Συλικιώτη

Τους τελευταίους μήνες η κυβέρνηση Αναστασιάδη-ΔΗΣΥ προσπαθεί να πείσει πως πέτυχε σημαντικές ενεργειακές συμφωνίες και πως έγιναν σημαντικά βήματα για την εκμετάλλευση των κοιτασμάτων στην κυπριακή ΑΟΖ. Σήμερα πανηγυρίζει γιατί προσλαμβάνει συμβούλους με στόχο να διαμορφώσει τις προϋποθέσεις έλευσης υγροποιημένου φ.α....

09/10/2017 19:01

Λευτέρης Χριστοφόρου

Ως γνωστόν, ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας θα εξαγγείλει την υποψηφιότητα του για Επανεκλογή στη Διακυβέρνηση της πατρίδας μας, στις 14 Οκτωβρίου. Με την αναμενόμενη εξαγγελία Επανεκλογής οφείλω να καταγράψω και να τονίσω με Ρεαλισμό και Επιχειρήματα γιατί αποτελεί αναγκαιότητα για το τόπο η υποψηφιότητα και η επανεκλογή...

05/10/2017 12:57

Χρίστος Χριστόφιας

Παρακολουθούσα τις ανευρέσεις οστών αγνοουμένων, ελληνοκυπρίων και τουρκοκυπρίων, τα τελευταία χρόνια και περνούσαν μπροστά μου ως μια ακόμα είδηση. Κάθε φορά όμως, επερνούσεν από το νου μου το... ας όψονται οι αίτιοι! Κάθε φορά που έβλεπα και ένα ρεπορτάζ από κηδεία αγνοούμενου και ακούγοντας το «έπεσε υπέρ πίστεως και πατρίδος»,...

02/10/2017 10:48

Ισίδωρος Καρδερίνης

Οι εκλογές της 24ης Σεπτεμβρίου 2017 στη Γερμανία, λόγω του ειδικού πολιτικού, οικονομικού και ιστορικού βάρους που διαθέτει η χώρα, βρέθηκαν χωρίς αμφιβολία στο επίκεντρο του διεθνούς και ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος. Τα αποτελέσματά τους χαρακτηρίστηκαν δε από τη νίκη, έστω και με μειωμένα ποσοστά -33%, ενώ στις ομοσπονδιακές εκλογές...

27/09/2017 00:08

Σοφοκλής Μούσουλος

Πρέπει να βρεθεί αμέσως λύση, λένε, για να υπάρξει επανένωση της πατρίδας μας. Και με την επανένωση εννοούν να δημιουργηθεί πάνω στα χώματα της πατρίδας μας ένα τούρκικο κρατίδιο υπογράφοντας με τον πιο επίσημο τρόπο ότι μέρος της πατρίδας θα ανήκει σ’αυτό το τούρκικο κρατίδιο, ενώ το ελεύθερο κομάτι θα ελέγχεται κι’ αυτό από...

14/09/2017 11:03

Back to Top