Κωνσταντίνου Βοσκαρίδη, PhD
Φυλογεωγραφική και γενετική μελέτη των ελληνοκυπρίων καταδεικνύει σημαντική πληθυσμιακή επιρροή από τη Νεολιθική Εποχή και την Εποχή του Χαλκού

Το 2016 δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Investigative Genetics (Voskarides et al, 2016; Investigative Genetics, doi: 10.1186/s13323-016-0032-8), έρευνα του Κέντρου Ερευνών Μοριακής Ιατρικής (ΚΕΜΙ) του Πανεπιστημίου Κύπρου, από την ομάδα του Καθ. Κωνσταντίνου Δέλτα, με αντικείμενο τις γενετικές καταβολές του ελληνοκυπριακού πληθυσμού.

Η έρευνα αφορούσε μία πολυετή συλλογή και ανάλυση γενετικού υλικού από 629 ελληνοκύπριους άντρες εθελοντές, από όλες τις γεωγραφικές περιοχές της Κύπρου. Συμμετείχαν μόνο άντρες, επειδή η ανάλυση χρησιμοποίησε γενετικούς δείκτες στο αντρικό χρωμόσωμα Y, που αποτελεί μια από τις πιο αξιόπιστες μεθοδολογικές προσεγγίσεις για τέτοιου είδους μελέτες.

Η έρευνα έγινε σε συνεργασία με διεθνούς φήμης ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Stanford (ΗΠΑ) και από το Πανεπιστήμιο της Μασσαλίας (Γαλλία). Στην Κύπρο, οι κύριοι ερευνητές ήταν ο Δρ Κωνσταντίνος Βοσκαρίδης και η μεταπτυχιακή φοιτήτρια Δέσποινα Χατζηπαναγή.

Τα αποτελέσματα της μελέτης συνάδουν με τις υπάρχουσες αρχαιολογικές και ιστορικές πληροφορίες που υπάρχουν αναφορικά με τον πρώιμο αποικισμό της Κύπρου. Η γενετική όμως, προσφέρει επιπλέον πληροφορίες, οι οποίες δείχνουν με μεγαλύτερη λεπτομέρεια τις προηγούμενες πληθυσμιακές επιρροές, και λόγω της φύσης αυτών των δεδομένων δύσκολα μπορούν να αμφισβητηθούν.

Η ανάλυση του χρωμοσώματος Υ στον ελληνοκυπριακό πληθυσμό κατέδειξε στοιχεία συνεπή με τους νεολιθικούς οικισμούς στην κεντρική και ανατολική Μεσόγειο. Επίσης, εντοπίστηκαν γενεαλογικές σειρές συμβατές με τις κοινότητες της εποχής του Χαλκού.

Η χαμηλή γενετική ποικιλομορφία των γενετικών δεικτών του τύπου STR (Short Tandem Repeats) είναι συνεπής με την πρώιμη άφιξη προϊστορικών πληθυσμών, με γενετικούς εμβολιασμούς από χρωμοσώματα Υ από πιο πρόσφατους χρόνους. Αυτά τα ευρήματα μπορούν να συνοψιστούν στα εξής:

(I) Σε περιφερειακό επίπεδο, η Κύπρος καταλαμβάνει μια ενδιάμεση θέση, τόσο γεωγραφικά όσο και ως προς το πρότυπο χρωμοσωμάτων Υ, ανάμεσα στους πληθυσμούς της Λεβαντίνης (παράλια μικράς Ασίας, εγγύς ανατολή), της Κρήτης, της Ιταλίας και της Ανατολίας / Καυκάσου. Η ελληνική επιρροή, ενώ πολιτισμικά και γλωσσολογικά είναι βαθιά και εκτεταμένη, δεν αντιπροσωπεύεται στον ίδιο βαθμό με χρωμοσώματα Υ, τα οποία είναι κοινά με Βαλκανικές και Καρπαθικές περιοχές. Παρόλα αυτά, από τους πρόσφατους αποικισμούς στην Κύπρο των τελευταίων 3,000 χρόνων, η ελληνική γενετική επιρροή φαίνεται να είναι η πιο σημαντική.

(II) Η προελληνική επιρροή ανιχνεύεται κυρίως μέσω των γενετικών απλοομάδων G2a και J2a. Οι περισσότερες από αυτές τις γενεαλογίες εμφανίζονται σε αρχαία δείγματα DNA της περιοχής της Ανατολίας και χρονολογούνται πάνω από 8.200 χρόνια.

Είναι σημαντικό να τονιστεί ξανά ότι δεν βρέθηκε σημαντική γενετική συμβολή στον ελληνοκυπριακό πληθυσμό από τους πρόσφατους εποικισμούς των Φράγκων, Ενετών και Τούρκων. Εξετάζοντας τα αποτελέσματά αυτά κάτω από ένα ευρύ πλαίσιο, είναι συνεπή με ένα μοντέλο πρώιμης άφιξης πληθυσμών στην Κύπρο από την περιοχή της Λεβαντίνης και της Ανατολίας πριν 10-15 χιλιάδες χρόνια.

Είναι ενδιαφέρον ότι προφανώς η Κύπρος παρέμεινε σχετικά απομονωμένη μέχρι να βιώσει τη μετανάστευση κατά την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού από την Ανατολία, εφόσον τα πλούσια χαλκωρυχεία της την κατέστησαν ιδιαίτερα δημοφιλή. Αυτή η περίοδος απομόνωσης και γενετικής στασιμότητας θυμίζει νησιά όπως η Σαρδηνία, τα οποία δεν επηρεάστηκαν από τα επακόλουθα έντονα δημογραφικά γεγονότα που βίωσε η ηπειρωτική χώρα.

Από τα γενετικά αυτά δεδομένα φαίνεται ότι η επιρροή από πρώιμους μεταλλουργούς χαλκού, συνέβηκε περίπου 3-8 χιλιάδες χρόνια πριν. Αυτήν την περίοδο, στο πιο πρόσφατο όριο της, πρέπει να υπήρξε και η έντονη επιρροή από τους Έλληνες, προφανώς κατά την περίοδο των εκτενών αποικισμών της Μεσογείου από αυτούς.

Παρόλα αυτά, τα γενετικά δεδομένα αυτής της μελέτης καταδεικνύουν ότι πολύ πιθανόν οι άνθρωποι που έφεραν τις γνώσεις του Χαλκού στην Κύπρο δεν ήταν οι Μυκηναίοι, αλλά άνθρωποι προερχόμενοι πάλι από την περιοχή της Ανατολίας. Αυτό φυσικά χρήζει περισσότερης διερεύνησης. Τα αποτελέσματα αυτά μπορούν να συσχετιστούν και με πρόσφατη έρευνα που δημοσιεύτηκε στο γνωστό επιστημονικό περιοδικό Nature (Lazaridis et al, 2017; Nature 548, 214–218). Η έρευνα αυτή, αποδεικνύει με γενετικές αναλύσεις την κοινή προέλευση των Μυκηναίων και Μινωιτών από πρωτο-γεωργούς της δυτικής Ανατολίας (κατά 75%). Επιπρόσθετα, η έρευνα αυτή έδειξε ότι οι σημερινοί Έλληνες είναι κατά μεγάλο βαθμό απόγονοι των Μυκηναίων, κάτι που ανέκαθεν προβλημάτιζε τους ιστορικούς και όχι μόνο.

Παρόλο που τα αποτελέσματά μας αφορούν μόνο ανάλυση σύγχρονων γενετικών πρότυπων (δηλ. δεν έγινε γενετική ανάλυση αρχαίου DNA) και δεν λαμβάνουν υπόψη πολύ πρόσφατα και εν εξελίξει μεταναστευτικά κύματα τα οποία μελλοντικά μπορεί να αλλοιώσουν τη γενετική δεξαμενή των Κυπρίων, μπορούν να συσχετιστούν άψογα με τα αρχαιολογικά ευρήματα και παρέχουν σημαντικές πληροφορίες για μελλοντικές μελέτες αρχαίου DNA.

Η συνεχιζόμενη επανάσταση στην αρχαία γονιδιωματική είναι μια σημαντική συγκυρία ώστε να συσχετιστούν με τον καλύτερο τρόπο οι πολιτιστικές και γενετικές ιστορίες της περιοχής. Επίσης, αποδεικνύεται ότι τέτοιου είδους μελέτες συμπληρώνουν σιγά σιγά το παζλ της ιστορίας της Ανατολίας, της Λεβαντίνης και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

Κωνσταντίνου Βοσκαρίδη, PhD
Ειδικό Εκπαιδευτικό Προσωπικό Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Κύπρου και Συνεργάτης του Κέντρου Ερευνών Μοριακής Ιατρικής

Send to Facebook

Λευτέρης Χριστοφόρου

Πιστεύω ακράδαντα ότι η ψυχή κάθε χώρας και οι ρίζες της βρίσκονται στην Ύπαιθρο, βρίσκονται στην Περιφέρεια, βρίσκονται εκεί όπου συνεχίζουν να δραστηριοποιούνται οι Αγρότες μας. Όση βιομηχανία, όση ανάπτυξη και να έχει κάποια χώρα εάν δεν έχει τον ζωτικό Αγροτικό Τομέα, είναι καταδικασμένη σε αργό θάνατο, είναι ελλειμματική...

22/06/2018 12:04

Αλέξανδρος Ελευθερίου

Με αφορμή τη σύλληψη των 2 κυβερνητικών ιατρών, φάνηκε στο προσκήνιο το ζήτημα αποποινικοποίησης της ιατρικής πράξης. Υπάρχει σχετική σύγχυση στον τρόπο προώθησης του αιτήματος των ιατρών. Αφενός, διευκρινίζουν στις δηλώσεις τους ότι δεν ζητούν ιατρική ασυλία. Αφετέρου, από τη γραπτή λίστα των 13 αιτημάτων που προωθήθηκε στα...

22/05/2018 07:47

Δρ. Κωνσταντίνος Α. Ιακώβου

Η κάθε τροφή έχει τη δική της ξεχωριστή λειτουργία στον οργανισμό μας. ΄Ολοι πρέπει να γνωρίζουμε τις επιδράσεις που θα έχουν στον οργανισμό μας ακόμα και οι καλύτερες τροφές και αυτό επειδή ακόμα και αυτές μπορεί να χρησιμοποιηθούν με λάθος τρόπο. Κάποιες δίνουν ενέργεια, άλλες δύναμη, κάποιες ακόμα θερμότητα, ενώ άλλες επιδιορθώνουν...

18/05/2018 06:36

Παρασκευή Κιννή, Παναγιώτης Κουής

Πρόσφατες εκθέσεις επιστημονικών οργανισμών, όπως η Επιτροπή Lancet 2015 για την Υγεία και την Κλιματική Αλλαγή και η Διακυβερνητική Ομάδα για την Κλιματική Αλλαγή, κατατάσσουν το συνεχιζόμενο φαινόμενο της υπερθέρμανσης του πλανήτη ως μια από τις σημαντικότερες παγκόσμιες απειλές για την υγεία στον 21ο αιώνα. Ειδικότερα, για...

17/05/2018 13:32

Πάνος Δανός

Στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και ισχυρή συνεισφορά στο ΑΕΠ σε ορίζοντα δεκαετίας μπορεί να οδηγήσουν επενδυτικά σχέδια με θέμα Ενέργεια, Logistics, Τουρισμός, Υποδομές και Κατασκευές - μεγάλα Ιδιωτικά Έργα, υποστηρίζει ο διευθύνων σύμβουλος της ΔΑΝΟΣ / BNP Paribas Real Estate, κ. Πάνος Δανός. Τα έργα που οδηγούν τις εξελίξεις είναι...

16/05/2018 07:06

Χάρης Φ. Σοφοκλέους

Τις προάλλες και εν μέσω ποικίλων και αντιφατικών μεταξύ τους αντιδράσεων από διάφορους συμπολίτες μας, εντόπισα τον Δήμαρχο Πάφου, σε σχετική ανάρτηση να δηλώνει στομφωδώς και με περηφάνια την προσεχή ρύθμιση του πλαισίου το οποίο, «εντός του μέτρου και της λογικής», όπως ο ίδιος ισχυρίζεται, θα ανοίξει τον δρόμο για τη δημιουργία...

15/05/2018 08:10

Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού

Οι πρόσφατες εξελίξεις που αφορούν στα ζητήματα που προκύπτουν από την διεκδίκηση μεριδίου από την εκμετάλλευση του κοιτάσματος «Αφροδίτη» στο Οικόπεδο 12 της Κυπριακής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, είναι καθοριστικές ως προς την επίλυση της διαφοράς μεταξύ Κύπρου και Ισραήλ για το εν λόγω ζήτημα. Σε πρόσφατες του δηλώσεις,...

04/05/2018 08:46

Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού

Η πρόσφατη πυραυλική επίθεση εναντίον της Συρίας από την συμμαχία Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, Ηνωμένου Βασιλείου και Γαλλίας εις απάντηση της κατ’ ισχυρισμόν, αφ’ ης στιγμής δεν έχει επιβεβαιωθεί από ανεξάρτητο οργανισμό, χρήσης χημικών όπλων από το καθεστώς του Άσαντ εναντίον πολιτών στην πόλη Ντούμα της Ανατολικής...

18/04/2018 10:08

Κωνσταντίνος Φελλά

Τα τυχερά παιχνίδια φαντάζουν στα μάτια του χειμαζόμενου από την οικονομική κρίση των τελευταίων ετών Κύπριου, ως μια διέξοδος στα προβλήματα της καθημερινότητας του, ενώ του επιτρέπουν να ελπίζει στην άκοπη αποκατάσταση των οικονομικών του νοικοκυριού του. Αυτό ήταν ένα από τα συμπεράσματα παγκύπριας ποσοτικής έρευνας...

04/04/2018 07:06

Κωνσταντίνος Γιωρκάτζης

Ο ρόλος της Λευκωσίας ως διοικητικό κέντρο πρέπει να ενισχύεται και όχι να αμφισβητείται Στο όνομα μιας δήθεν «καλοπροαίρετης» αποκέντρωσης, λαμβάνονται αποφάσεις οι οποίες περιορίζουν τις προοπτικές της. Η Λευκωσία, ως πρωτεύουσα της Κύπρου είναι το διοικητικό κέντρο του κράτους. Στο Τοπικό Σχέδιο Λευκωσίας και στο...

31/03/2018 20:21

Σάβια Ορφανίδου

Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) είναι η Τράπεζας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της οποίας το μετοχικό κεφάλαιο ανήκει στα 28 Κράτη Μέλη (η Κύπρος συμμετέχει με ποσοστό 0.111%). Η ΕΤΕπ δημιουργήθηκε το 1958 και προσμετρά ήδη 60 χρόνια εμπειρίας σε χρηματοδοτήσεις έργων εντός και εκτός της Ευρώπης, για περίπου 450 έργα ετησίως σε περισσότερες...

29/03/2018 08:53

Χάρης Φ. Σοφοκλέους

Έτσι όπως μελετούσα την εξέλιξη της εκλογικής συμπεριφοράς σε Αμερική και Ευρώπη, όπως αυτή βαίνει τα τελευταία τουλάχιστον 70 χρόνια και καταγράφεται μέσα από τη θεωρία της πολιτικής επικοινωνίας και της σχετικής επιστημονικής γραφής, με λύπη μου διαπίστωσα ότι στην Κύπρο η ανάλογη εξέλιξη κινείται κυκλικά πλην στατικά, από...

28/03/2018 09:29

Back to Top