Αλεξία Πασχαλίδου
Παρένθετη μητρότητα: Μια κοινωνική πραγματικότητα που δεν ρυθμίζεται ακόμη από την κυπριακή νομοθεσία

Το τεκμήριο της μητρότητας, ότι δηλαδή η μητέρα του παιδιού είναι αυτή που το γέννησε αποτελεί μια από τις παλαιότερες νομικές και κοινωνικές αρχές. Στην κυπριακή έννομη τάξη, ο Περί Τέκνων (Συγγένεια και Νομκή Υπόσταση) Νόμος του 187/1991, ορίζει στο άρθρο 3(3) το αμάχητο τεκμήριο δημιουργίας συγγένειας του προσώπου με τη μητέρα του και τους συγγενείς της, με μόνη τη γέννηση.

Ωστόσο η προόδος της ιατρικής επιστήμης και συγκεκριμένα η εκτεταμένη χρήση των μεθόδων τεχνητής αναπαραγωγής του ανθρώπου, μας καλεί να επανεξετάσουμε το τεκμήριο της μητρότητας. Μια από τις πρόσφατες μεθόδους της τεχνητής γονιμοποίησης, είναι αυτή της παρένθετης μητέρας.

Η παρένθετη μητρότητα είναι μια διαδικασία μέσω της οποίας μπορούν να αποκτήσουν παιδί γυναίκες που αδυνατούν με το φυσικό τρόπο λόγω κάποιου προβλήματος υγείας. Παρένθετη μητέρα, ορίζεται ακριβώς η γυναίκα που κυοφορεί βρέφος, το οποίο προσδιορίζεται για άλλη γυναίκα ή για άτεκνο ζευγάρι που δεν έχει τη δυνατότητα τεκνοποίησης. Εμφυτεύεται δηλαδή στη μήτρα ξένης (ως προς το γενετικό υλικό) γυναίκας, είτε :

α) το ωάριο της ενδιαφερόμενης να τεκνοποιήσει γυναίκας ή τρίτης δότριας, το οποίο στη συνέχεια γονιμοποιείται τεχνητά με σπέρμα του συντρόφου της ενδιαφερομένης ή και τρίτου δότη, είτε

β) γονιμοποιημένο εξωσωματικά ωάριο που προέρχεται από γενετικό υλικό του άτεκνου ζευγαριού.

Η μέθοδος της παρένθετης μητρότητας, γεννά πολλά νομικά, κοινωνικά, και βιοηθικά διλήμματα γι' αυτό και είναι απαραίτητο τα εμπλεκόμενα μέρη να ενεργούν υπό πλαίσιο καθορισμένων κανόνων, δικαιωμάτων και υποχρεώσεων. Ήδη αρκετές χώρες έχουν προσαρμόσει τη νομοθεσία τους.

Ο Ελληνικός Αστικός Κώδικας έχει εισάξει στο άρθρο 1 του Νόμου 3098/2002 πρόνοια για την «ιατρική υποβοήθηση στην ανθρώπινη αναπαραγωγή». Συγκεκριμένα προβλέπει ότι: «Η μεταφορά στο σώμα άλλης γυναίκας γονιμοποιημένων ωαρίων, ξένων προς την ίδια, και η κυοφορία από αυτήν, επιτρέπεται με δικαστική άδεια που παρέχεται πριν από τη μεταφορά, εφόσον υπάρχει έγγραφη, και χωρίς αντάλλαγμα συμφωνία των προσώπων που επιδιώκουν να αποκτήσουν τέκνο και της γυναίκας που θα κυοφορήσει, καθώς και του συζύγου της, αν αυτή είναι έγγαμη».

Το εν λόγω νομικό πλαίσιο συμπληρώνεται με άλλους περιορισμούς όπως για παράδειγμα ότι η γυναίκα που θα κυοφορήσει θα πρέπει να είναι με βάση την υγεία της κατάλληλη για κυοφορία ή το γενετικό υλικό που πρόκειται να εμφυτευθεί στην παρένθετη θα πρέπει να είναι ξένο προς την ίδια, θα πρέπει να κατοικούν και οι δυο στην Ελλάδα κλπ.

Σε αυτήν την περίπτωση λοιπόν, δεν θεωρείται μητέρα του παιδιού αυτή που το γέννησε, δηλαδή η βιολογική, αλλά δια νόμου και από τη στιγμή της γέννησης, μητέρα είναι εκείνη που απέκτησε την άδεια να τεκνοποιησει μέσω άλλης γυναίκας.

Δυστυχώς στην Κύπρο ακόμη να θεσπιστεί νομοθετικό πλαίσιο που να προβλέπει, επιτρέπει και/ή ρυθμίζει τη διαδικασία τεκνοποίησης με παρένθετη μητέρα. Εν τη απουσία μιας τέτοιας ρύθμισης ένα ζευγάρι που επιθυμεί να αποκτήσει τέκνο μέσω της μεθόδου της παρένθετης μητρότητας υποχρεούται να ακολουθήσει τη συνήθη διαδικασία υιοθεσίας. Είναι εμφανές ότι οι βιολογικοί γονείς του τέκνου καλούνται ουσιαστικά να καταστούν θετοί γονείς του βιολογικού τους τέκνου, εξαρτώμενοι πάντοτε από την εκ των υστέρων συναίνεση της παρένθετης μητέρας (και μάλιστα μετά την πάροδο της τρίμηνης προθεσμίας).

Η νομοθεσία μας στο θέμα αυτό παραμένει αναχρονιστική και χρήζει άμεσης νομοθετικής ρύθμισης ώστε να αντικατοπτρίζει τη νέα πραγματικότητα. Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Μεγάλη Βρετανία, η Ουκρανία, η Ρωσία και η Ελλάδα υπάρχει σαφής νομοθεσία που επιτρέπει την παρένθετη μητρότητα ενώ επιτρέπεται υπό περιορισμούς στη Γαλλία, τη Γερμανία όπως επίσης και στις ΗΠΑ. Στην Ιταλία, Αυστραλία, Ισπανία και Κίνα η παρένθετη μητρότητα αποτελεί απαγορευμένη πρακτική.

Αξίζει επίσης να αναφερθεί ότι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων αν και αναγνώρισε ρητά ότι κάθε κράτος μπορεί να απαγορεύει την παρένθετη μητρότητα επί της κυριαρχίας του (στις υποθέσεις Mennesson και Labasée κατά του Γαλλικού κράτους), εντούτοις αναγνώρισε επίσης ότι η απαγόρευση δεν θα μπορούσε να γίνει εις βάρος των παιδιών που γεννιούνται νόμιμα σε μια ξένη χώρα από παρένθετες μητέρες. Έτσι λοιπόν, βραχυπρόθεσμα, όλα τα ευρωπαϊκά κράτη, ακόμη και αυτά που απαγορεύουν την παρένθετη μητρότητα, πρέπει να αναγνωρίσουν επίσημα τη γονεϊκή σχέση ανάμεσα σε αυτούς που προορίζονται να γίνουν γονείς και εκείνα τα παιδιά που γεννιούνται στο εξωτερικό μέσα από αυτή τη διαδικασία. Σε αντίθετη περίπτωση θα παραβιαστεί το δικαίωμα των παιδιών να αποκτήσουν ταυτότητα.

 

Αλεξία Πασχαλίδου
Δικηγόρος
Αντώνης Πασχαλίδης & Σία ΔΕΠΕ 
http://www.paschalides.com

Send to Facebook

Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού

Η υποβολή της έκθεσης του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για την Κύπρο στα πλαίσια των καλών του υπηρεσιών αποτελεί ένα σημαντικό γεγονός που καταδεικνύει την κατάσταση του Κυπριακού την περίοδο 21 Μαϊου 2018 έως 5 Οκτωβρίου 2018. Η έκθεση είναι σημαντική γιατί σε αυτήν περιλαμβάνονται τα αποτελέσματα των συναντήσεων που είχε η ειδική...

17/10/2018 12:43

Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού

Η δραστηριοποίηση του πλοίου - γεωτρύπανου στην νοτιοανατολική Μεσόγειο βρίσκεται προ των πυλών και η διαδικασία για την πρώτη του γεώτρηση, εν μέσω πολλών αναβολών λόγω κυρίως έλλειψης τεχνογνωσίας από το τοπικό προσωπικό. Οι προθέσεις της Τουρκίας καθίστανται πλέον προφανείς, ειδικά αν αναλογιστούμε την ανακοίνωση αγοράς...

07/11/2018 11:48

Θεόδωρου Μάντη

Αντιλαμβανόμενες τον έντονο ανταγωνισμό που επικρατεί σήμερα στον επιχειρηματικό κόσμο, πληθώρα εταιρειών έχει προχωρήσει στην προσφορά ενός ευρέως φάσματος Παροχών σε Είδος (χρήση εταιρικών και ιδιωτικών αυτοκινήτων, σχέδια αγοράς μετοχών, χρήση περιουσιακών στοιχείων, γεύματα, δώρα, έξοδα μετεγκατάστασης, ταξίδια, κ.α), αποσκοπώντας...

12/10/2018 07:46

Λάμπρος Λάμπρου

Για να χρησιμοποιήσουμε μια πολύ γνωστή ρήση των στελεχών του ΔΗΣΥ και της κυβέρνησης, ο καθένας πρέπει να κρίνεται από το αποτέλεσμα της πολιτικής του.  Ποιο είναι το αποτέλεσμα των πολιτικών της κυβέρνησης όσον αφορά το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας; Το κόστος ανεβαίνει συνεχώς, δεν υπάρχει στον ορίζοντα καμία προοπτική...

09/10/2018 12:34

Σάβια Ορφανίδου

Ανήκω στη γενιά των Κυπρίων που δεν έχουν χαρεί μια ελεύθερη πατρίδα. Στον πολιτικό χώρο του Δημοκρατικού Συναγερμού, έχουμε μεγαλώσει με πρώτη και ασυμβίβαστη αρχή μας, τον τερματισμό της τουρκικής κατοχής και διαίρεσης της πατρίδας μας, στο πλαίσιο μιας λογικής και βιώσιμης λύσης. Όλα αυτά τα χρόνια έκανα συνειδητή μου...

08/10/2018 13:41

Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού

Ελάχιστα μόνο εικοσιτετράωρα πριν από το δημοψήφισμα στα Σκόπια για την αποδοχή της Συμφωνίας των Πρεσπών, εντείνεται η εκστρατεία του στρατοπέδου του Πρωθυπουργού της χώρας Ζόραν Ζάεφ για την υπερψήφιση της Συμφωνίας, η οποία έχει διχάσει τόσο τα Σκόπια όσο και την Ελλάδα. Οι τάσεις και εκφάνσεις αλυτρωτισμού συνεχίζονται...

28/09/2018 06:33

Δρ Αντώνη Στ. Στυλιανού

Η αναφορά της Γενικής Συνέλευσης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών που ζητήθηκε από την Δημοκρατία του Μαυρικίου εναντίον του Ηνωμένου Βασιλείου για το ζήτημα που αφορά το αρχιπέλαγος Τσάγκος στον Ινδικό Ωκεανό εξετάστηκε πρόσφατα από το Διεθνές Δικαστήριο με έδρα την Χάγη. Κατά την διάρκεια των προφορικών παραστάσεων ενώπιον...

11/09/2018 10:53

Στέλιου Κυθρεώτη

  Παιδεία: Nα γιατί δεν είμαστε στο πλευρό σας, φίλοι εκπαιδευτικοί, για την ακρίβεια, μας ενοχλεί που δεν κατανοείτε το γιατί...Του Στέλιου Κυθρεώτη Μεγάλος σάλος γίνεται τις τελευταίες μέρες με την Παιδεία και τον «εξορθολογισμό» που εισηγείται η κυβέρνηση. Στα χαρακώματα οι εκπαιδευτικοί γιατί «χάνουν τα κεκτημένα...

29/08/2018 09:22

Κώστας Μαυρίδης

Πριν μήνες, αναλύαμε την πρωτόγνωρη απόφαση της Τουρκίας να αποσύρει τον χρυσό (29 τόνους) που διατηρούσε στις ΗΠΑ ως αποθεματικά. Περιγράψαμε την κίνηση ως προληπτική ενόψει στοιχείων των ΗΠΑ που ενοχοποιούν τον Ερντογανικό περίγυρο. Οι πρόσφατες κυρώσεις των ΗΠΑ σε δύο Υπουργούς του Ερντογάν με κατάσχεση των περιουσιακών...

14/08/2018 07:06

Ανδρέα Δημητριάδη

Οι ενδείξεις γύρω από την φετινή τουριστική κίνηση πιστοποιούν ότι η δουλειά και οι ενέργειες προηγούμενων χρόνων έχουν αρχίσει σταδιακά να αποδίδουν καρπούς. Αδιαμφισβήτητα, οι επενδύσεις τόσο στην ξενοδοχειακή βιομηχανία όσο και άλλα μεγάλα αναπτυξιακά έργα έπαιξαν καθοριστικό ρόλο ώστε η Κύπρος όχι απλώς να αντέχει...

26/07/2018 10:25

Λευτέρης Χριστοφόρου

Πιστεύω ακράδαντα ότι η ψυχή κάθε χώρας και οι ρίζες της βρίσκονται στην Ύπαιθρο, βρίσκονται στην Περιφέρεια, βρίσκονται εκεί όπου συνεχίζουν να δραστηριοποιούνται οι Αγρότες μας. Όση βιομηχανία, όση ανάπτυξη και να έχει κάποια χώρα εάν δεν έχει τον ζωτικό Αγροτικό Τομέα, είναι καταδικασμένη σε αργό θάνατο, είναι ελλειμματική...

22/06/2018 12:04

Αλέξανδρος Ελευθερίου

Με αφορμή τη σύλληψη των 2 κυβερνητικών ιατρών, φάνηκε στο προσκήνιο το ζήτημα αποποινικοποίησης της ιατρικής πράξης. Υπάρχει σχετική σύγχυση στον τρόπο προώθησης του αιτήματος των ιατρών. Αφενός, διευκρινίζουν στις δηλώσεις τους ότι δεν ζητούν ιατρική ασυλία. Αφετέρου, από τη γραπτή λίστα των 13 αιτημάτων που προωθήθηκε στα...

22/05/2018 07:47

Back to Top